Rahim Kanserinde Kemoterapi

Rahim Kanserinde Kemoterapi Nedir?

Rahim kanserinde kemoterapi, kanser hücrelerini yalnızca rahimde veya ameliyat bölgesinde değil, vücudun farklı bölgelerinde hedeflemeyi amaçlayan sistemik bir tedavidir. İlaçlar çoğunlukla damar yoluyla verilir ve kan dolaşımı aracılığıyla vücuda yayılır. Bu nedenle kemoterapinin rolü cerrahi ve radyoterapiden farklıdır. Cerrahi görülebilen hastalığı çıkarmayı, radyoterapi belirli bir anatomik bölgedeki kanser hücrelerini kontrol etmeyi amaçlarken kemoterapi mikroskobik veya görünür sistemik hastalığı hedefleyebilir.

Ancak rahim kanseri tanısı konulan her hastanın kemoterapi alması gerekmez. Rahim kanserlerinin önemli bir bölümü erken evrede saptanır ve düşük riskli hastalarda ameliyat tek başına yeterli olabilir. Bu nedenle “Rahim kanseri oldum, kemoterapi alacak mıyım?” sorusunun yanıtı yalnızca kanser tanısına bakılarak verilemez.

Rahim kanserinde kemoterapi gereksinimini belirlerken hastalığın evresi, tümörün histolojik tipi, derecesi, rahim kasına ne kadar ilerlediği, lenfovasküler alan invazyonu, rahim ağzı tutulumu, lenf nodlarında metastaz bulunup bulunmadığı, rahim dışında hastalık olup olmadığı ve tümörün moleküler özellikleri birlikte değerlendirilir. Günümüzde özellikle ileri evre hastalıkta MMR durumu, MSI, p53, HER2 ve diğer moleküler özellikler sistemik tedavinin seçimini doğrudan etkileyebilir.

Bu nedenle günümüzde rahim kanserinde kemoterapi kavramı yalnızca “kemoterapi verilir veya verilmez” şeklinde değerlendirilmemelidir. Bazı hastalarda yalnızca kemoterapi uygulanırken bazı hastalarda kemoterapi radyoterapiyle, immünoterapiyle veya hedefe yönelik tedavilerle birleştirilebilir. Bazı ileri evre hastalarda kemoterapi bittikten sonra immünoterapi veya başka bir sistemik tedavi idame şeklinde devam ettirilebilir.

Rahim Kanserinde Kemoterapi Kimlere Verilir?

Rahim kanserinde kemoterapi özellikle kanserin rahim dışına yayılma veya vücudun başka bölgelerinde tekrarlama riskinin yüksek olduğu hastalarda önem kazanır. Düşük riskli, rahimle sınırlı ve iyi diferansiye endometrioid kanserlerde kemoterapi çoğunlukla gerekli değildir. Buna karşılık yüksek dereceli tümörlerde, ileri evre hastalıkta, lenf nodu metastazında ve bazı agresif histolojik tiplerde sistemik tedavinin önemi belirgin şekilde artar.

Kemoterapi gereksiniminin arttığı durumların başında evre III ve evre IV hastalık gelir. Lenf nodlarına yayılmış, rahim dışındaki pelvik veya abdominal yapılara ulaşmış ya da uzak organ metastazı yapmış rahim kanserlerinde yalnızca lokal tedaviler çoğu zaman yeterli değildir. Bunun nedeni görüntülemelerde görülemeyecek kadar küçük kanser hücrelerinin farklı bölgelerde bulunabilme ihtimalidir. Sistemik tedavi bu hücreleri de hedeflemeyi amaçlar.

Histolojik tip de önemlidir. Endometrioid rahim kanseri en sık görülen tiptir ancak seröz karsinom, berrak hücreli karsinom, dediferansiye veya indiferansiye karsinom ve karsinosarkom gibi yüksek riskli tümörlerde sistemik yayılım potansiyeli daha yüksek olabilir. Bu nedenle aynı anatomik evrede bulunan iki hastanın kemoterapi gereksinimi birbirinden farklı olabilir.

Günümüzde kararın bir başka önemli parçası moleküler sınıflandırmadır. Özellikle ileri evre veya tekrarlayan rahim kanserinde tümörün mismatch repair sistemi, mikrosatellit instabilitesi ve HER2 durumu gibi özellikleri tedavinin yalnızca kemoterapiden mi oluşacağını yoksa kemoterapiye immünoterapi veya hedefe yönelik ilaç eklenip eklenmeyeceğini belirleyebilir.

Rahim Kanserinde Kemoterapi Kararı Nasıl Verilir?

Bir hastada rahim kanserinde kemoterapi kararı verilirken yalnızca evreye bakılması artık yeterli değildir. Modern tedavi planlamasında anatomik evreleme, patolojik risk faktörleri ve moleküler tümör özellikleri birlikte değerlendirilir. Böylece düşük riskli bir hastanın gereksiz tedavi alması önlenirken yüksek riskli bir hastada yetersiz tedavi verilmesinden kaçınılmaya çalışılır.

Ameliyat sonrasında elde edilen patoloji raporu bu kararın temel taşlarından biridir. Raporda tümörün histolojik tipi ve derecesi, myometriyal invazyon derinliği, servikal stromal tutulum, lenfovasküler alan invazyonu, lenf nodlarının durumu ve rahim dışındaki dokularda kanser bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Bunun yanında tümörün moleküler profili giderek daha belirleyici hale gelmiştir. POLE mutasyonu bulunan bazı tümörler mikroskop altında yüksek dereceli görünmelerine rağmen oldukça iyi biyolojik davranış gösterebilir. Buna karşılık p53 anormal tümörler daha agresif bir biyoloji gösterebilir. dMMR/MSI-H tümörler ise immün kontrol noktası inhibitörlerine belirgin duyarlılık gösterebildikleri için özellikle ileri evrede tedavi yaklaşımını değiştirebilir.

Hastanın genel sağlık durumu da tedavinin önemli bir parçasıdır. Yaş tek başına kemoterapi verilmesine veya verilmemesine karar vermek için yeterli değildir. Kalp, böbrek ve karaciğer fonksiyonları, günlük yaşam aktiviteleri, nörolojik durum, mevcut periferik nöropati, kemik iliği rezervi ve kullanılan diğer ilaçlar birlikte değerlendirilmelidir.

Erken Evre Rahim Kanserinde Kemoterapi

Erken evre rahim kanserinde en önemli noktalardan biri, kemoterapinin her hastaya gerekli olmadığını bilmektir. Rahimle sınırlı, düşük dereceli ve düşük riskli endometrioid kanserlerde cerrahi sonrasında yalnızca takip yeterli olabilir. Bu hastalara yalnızca kanser tanısı bulunduğu için kemoterapi verilmesi doğru değildir.

Erken evrede kemoterapi gereksinimi tümörün risk özellikleri arttıkça gündeme gelir. Yüksek dereceli histoloji, derin myometriyal invazyon, belirgin lenfovasküler alan invazyonu ve agresif histolojik veya moleküler özellikler uzak tekrarlama riskini artırabilir. Böyle bir durumda lokal kontrol sağlayan radyoterapiyle sistemik kontrol sağlamayı amaçlayan kemoterapinin rolleri ayrı ayrı değerlendirilir.

Bu ayrım önemlidir. Radyoterapi özellikle pelvis veya vajinal kaf bölgesindeki nüksleri azaltmayı hedeflerken kemoterapi uzak organlarda gelişebilecek hastalığı azaltmayı amaçlar. Dolayısıyla bazı yüksek riskli hastalarda iki tedavinin birlikte veya ardışık kullanılması düşünülebilir.

Evre 1 Rahim Kanserinde Kemoterapi Gerekir mi?

Evre 1 rahim kanseri, hastalığın rahim gövdesiyle sınırlı olduğu anlamına gelir. Ancak evre 1 kendi içinde tek tip bir hastalık değildir. Tümörün rahim kasına ne kadar ilerlediği, histolojik derecesi, lenfovasküler alan invazyonu ve moleküler özellikleri risk düzeyini değiştirir.

Düşük dereceli ve düşük riskli evre 1 endometrioid rahim kanserlerinde rahim kanserinde kemoterapi çoğunlukla gerekli değildir. Ameliyat sonrasında ek tedavi verilmeden takip yapılabilir veya belirli risk faktörlerine göre vajinal brakiterapi değerlendirilebilir.

Yüksek dereceli, derin myometriyal invazyon gösteren veya başka yüksek risk özellikleri taşıyan evre 1 hastalarda durum farklıdır. Özellikle grade 3 hastalıkta sistemik tekrarlama riski daha dikkatli değerlendirilir. Seröz karsinom, berrak hücreli karsinom veya karsinosarkom gibi yüksek riskli histolojiler de endometrioid grade 1 tümörlerle aynı şekilde ele alınmaz.

Dolayısıyla “Evre 1 rahim kanserinde kemoterapi alınır mı?” sorusunun tek kelimelik bir cevabı yoktur. Evre 1 olması tek başına kemoterapi gerektirmediği gibi, erken evrede olmak da bütün hastalarda kemoterapinin kesinlikle gereksiz olduğu anlamına gelmez.

Evre 2 Rahim Kanserinde Kemoterapi

Evre 2 rahim kanserinde tümör servikal stromaya ulaşmıştır ancak hastalık uterus dışına yayılmamıştır. Bu grupta ameliyat sonrası tedavinin önemli bileşenlerinden biri lokal kontrolün sağlanmasıdır ve radyoterapi sıklıkla değerlendirilir.

Rahim kanserinde kemoterapi ise evre 2 hastalarda otomatik olarak verilmez. Histolojik derece, servikal stromal invazyonun özellikleri, myometriyal invazyon, lenfovasküler alan invazyonu, histolojik tip ve moleküler risk profili sistemik tedavi kararını etkileyebilir.

Özellikle yüksek riskli özelliklerin bir araya geldiği hastalarda kemoterapinin tedaviye eklenmesi gündeme gelebilir. Buna karşılık düşük dereceli ve daha sınırlı risk özellikleri bulunan bir hastada lokal tedavi yeterli olabilir. Bu nedenle evre 2 rahim kanserinde tedavi yalnızca evre numarasına göre değil, tümörün bütün özelliklerine göre planlanmalıdır.

Evre 3 Rahim Kanserinde Kemoterapi

Evre 3 hastalıkta rahim kanserinde kemoterapi tedavinin temel bileşenlerinden biri haline gelir. Hastalık rahim dışına çıkmış olabilir; vajina, parametrium, adneksler veya lenf nodları etkilenebilir. Bu aşamada yalnızca ameliyat bölgesini kontrol etmek yeterli olmayabilir çünkü uzak mikroskobik hastalık riski artmıştır.

Bu nedenle ameliyat edilmiş evre 3 hastalarda sistemik tedavi genellikle tedavi planının merkezindedir. Radyoterapi ise pelvik ve bölgesel kontrolün güçlendirilmesi amacıyla kemoterapiye eklenebilir. Hangi tedavinin önce verileceği, birlikte kullanılıp kullanılmayacağı veya ardışık uygulanıp uygulanmayacağı hastalığın dağılımına ve bireysel risklere göre belirlenebilir.

Günümüzde evre 3 hastalıkta önemli bir değişiklik de immünoterapinin sisteme eklenmesidir. Özellikle belirli ileri evre hasta gruplarında karboplatin ve paklitaksel tedavisine immün kontrol noktası inhibitörlerinin eklenmesi, yalnızca klasik kemoterapiye dayalı yaklaşımın ötesine geçilmesini sağlamıştır.

dMMR tümörlerde bu yaklaşımın yararı özellikle belirgindir. Ancak pMMR hastalarda da belirli kombinasyonlar kullanılabilir. Bu nedenle evre 3 rahim kanseri tanısı alan bir hastada yalnızca “Kaç kür kemoterapi alacağım?” sorusu değil, “Tümörümün moleküler özellikleri nedir ve kemoterapiye başka bir tedavi eklenmeli mi?” sorusu da önem kazanmıştır.

Evre 4 Rahim Kanserinde Kemoterapi

Evre 4 rahim kanserinde hastalık mesane veya bağırsak mukozasına doğrudan ilerlemiş ya da karın dışındaki organlara metastaz yapmış olabilir. Bu aşamada rahim kanserinde kemoterapi ve diğer sistemik tedaviler çoğu hastada tedavinin ana bileşenlerinden biridir.

Ancak evre 4 hastalıkta bile bütün hastalar aynı şekilde tedavi edilmez. Metastazların sayısı ve yerleşimi, cerrahiyle tüm görünür hastalığın çıkarılıp çıkarılamayacağı, hastanın genel durumu, önceki tedavileri, tümörün histolojik ve moleküler özellikleri birlikte değerlendirilir.

Bazı seçilmiş hastalarda cerrahi önemli bir rol oynayabilir. Özellikle görünür tümörün tamamen çıkarılmasının mümkün olduğu hastalarda sitoredüktif cerrahi değerlendirilebilir. Bununla birlikte yaygın metastatik hastalıkta sistemik tedavi çoğunlukla ön plandadır.

Modern evre 4 tedavisi yalnızca sitotoksik kemoterapiden ibaret değildir. Karboplatin-paklitaksel omurgasına immünoterapi eklenmesi, HER2 pozitif seröz kanserde trastuzumab kullanılması ve daha önce tedavi görmüş hastalarda moleküler özelliklere göre farklı hedefe yönelik veya immün tedavilerin seçilmesi tedavi seçeneklerini önemli ölçüde genişletmiştir.

Rahim Kanseri Ameliyatından Sonra Kemoterapi

Rahim kanseri ameliyatından sonra verilen kemoterapiye adjuvan kemoterapi denir. Adjuvan tedavinin amacı ameliyatta görülebilen bütün kanser çıkarılmış olsa bile vücutta kalmış olabilecek mikroskobik kanser hücrelerini yok etmek ve hastalığın tekrarlama riskini azaltmaktır.

Ameliyatın başarılı geçmiş olması kemoterapinin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Cerrahi ve kemoterapi farklı amaçlara hizmet eder. Cerrahi makroskopik hastalığı ortadan kaldırırken rahim kanserinde kemoterapi mikroskobik sistemik hastalık ihtimalini hedefler.

Buna karşılık her ameliyat edilen hastaya kemoterapi verilmesi de doğru değildir. Düşük riskli erken evre hastalıkta ameliyat tek başına yeterli olabilir. Kemoterapi gereksinimi nihai patoloji ve moleküler risk değerlendirmesinden sonra belirlenir.

Bu nedenle ameliyattan önce hastaya kesin olarak “kemoterapi almayacaksınız” veya “kesin kemoterapi alacaksınız” denilemeyen durumlar vardır. Ameliyat sırasında elde edilen lenf nodları ve diğer dokuların patolojik incelemesi tedavi planını değiştirebilir.

Rahim Kanserinde Ameliyat Öncesi Kemoterapi

Rahim kanserinde standart yaklaşım, ameliyat edilebilir erken evre hastalıkta çoğunlukla önce cerrahidir. Ancak bütün hastalar ilk başvuruda ameliyat için uygun değildir. Hastalık karın veya pelvis içerisinde yaygınsa ve ilk ameliyatla tüm görünür tümörün güvenli biçimde çıkarılması mümkün görünmüyorsa ameliyat öncesi sistemik tedavi düşünülebilir.

Bu yaklaşıma neoadjuvan tedavi denir. Amaç tümör yükünü azaltmak, hastalığın tedaviye duyarlılığını görmek ve başlangıçta optimal cerrahi mümkün olmayan bir hastayı daha sonra ameliyat edilebilir hale getirmektir.

Belirli bir süre rahim kanserinde kemoterapi uygulandıktan sonra görüntüleme ve klinik değerlendirme tekrarlanır. Hastalık belirgin şekilde gerilemiş ve komplet cerrahi mümkün hale gelmişse interval cerrahi gündeme gelebilir. Buna karşılık hastalık tedaviye rağmen ilerliyorsa büyük bir cerrahinin sağlayacağı yarar yeniden değerlendirilir.

Bu nedenle ameliyat öncesi kemoterapi “ameliyattan vazgeçildiği” anlamına gelmez. Bazı hastalarda cerrahi stratejinin bir parçasıdır. Ancak her ileri evre hastaya otomatik olarak neoadjuvan kemoterapi verilmesi de doğru değildir; başlangıçta komplet sitoredüksiyon yapılabilecek hastalarda primer cerrahi uygun olabilir.

Rahim Kanserinde Karboplatin ve Paklitaksel Tedavisi

Rahim kanserinde kemoterapi denildiğinde en temel ilaç kombinasyonlarından biri karboplatin ve paklitakseldir. Bu ikili uzun süredir ileri evre ve tekrarlayan endometrium kanserinin sistemik tedavisinin temelini oluşturur ve günümüzde de birçok modern tedavi rejiminin kemoterapi omurgasıdır.

Karboplatin platin içeren bir kemoterapi ilacıdır. Kanser hücrelerinin DNA'sında hasar oluşturarak hücrenin çoğalmasını engellemeyi amaçlar. Paklitaksel ise hücre bölünmesinde görev alan mikrotübülleri hedefleyerek kanser hücrelerinin çoğalmasını bozar. Farklı mekanizmalarla çalışan bu iki ilacın birlikte kullanılması tedavi etkinliğini artırır.

Karboplatin-paklitaksel kombinasyonunun önemli avantajlarından biri, geçmişte kullanılan daha yoğun üçlü rejimlere kıyasla etkinliği korurken daha yönetilebilir bir yan etki profiline sahip olmasıdır. Bu nedenle günümüzde çok sayıda hastada temel kemoterapi kombinasyonu olarak tercih edilir.

Paklitaksel kullanılamayan bazı hastalarda karboplatin ile docetaksel kombinasyonu alternatif olabilir. Özellikle ciddi paklitaksel reaksiyonu veya paklitaksel kullanımını güçleştiren özel durumlarda bu seçenek değerlendirilebilir.

Günümüzde karboplatin-paklitaksel yalnız başına düşünülmemelidir. İleri evre hastalığın moleküler özelliklerine göre bu iki ilaca pembrolizumab, dostarlimab veya durvalumab gibi immünoterapiler; HER2 pozitif belirli tümörlerde ise trastuzumab gibi hedefe yönelik tedaviler eklenebilir.

Rahim Kanserinde Kemoterapi Kaç Kür Verilir?

Hastaların en sık sorduğu sorulardan biri “Rahim kanserinde kemoterapi kaç kür verilir?” sorusudur. Tek bir sayı bütün hastalar için geçerli değildir. Tedavi süresi hastalığın evresine, tedavinin ameliyat sonrası mı yoksa metastatik hastalık için mi verildiğine, kullanılan kombinasyona, tedaviye yanıtına ve hastanın ilaçları tolere etmesine göre değişebilir.

Karboplatin ve paklitaksel içeren adjuvan veya ileri evre tedavilerde çoğu zaman birkaç siklustan oluşan plan yapılır ve altı siklus sık kullanılan bir yaklaşımdır. Ancak bu sayı her hastada değişmez bir kural değildir. Bazı kemoradyoterapi programlarında kemoterapi sıralaması ve toplam uygulama sayısı farklı olabilir.

Ayrıca immünoterapi ile kombine tedavilerde kemoterapi bölümü tamamlandıktan sonra immünoterapi idame tedavisi olarak devam edebilir. Bu nedenle hastanın “altı kür kemoterapi” alması, bütün sistemik tedavisinin altı kür sonunda mutlaka biteceği anlamına gelmez.

Her kür öncesinde kan sayımı, böbrek ve karaciğer fonksiyonları ve hastanın klinik durumu değerlendirilir. Gerektiğinde tedavi ertelenebilir, doz azaltılabilir veya ilaçlardan biri değiştirilebilir. Bu tür düzenlemeler tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez; güvenli tedavinin doğal bir parçasıdır.

Rahim Kanserinde Kemoterapi Nasıl Verilir?

Rahim kanserinde kemoterapi çoğunlukla damar yoluyla uygulanır. Tedavi günü hasta onkoloji ünitesine gelir, gerekli kan testleri değerlendirilir ve ilaçların güvenli şekilde verilebilmesi için damar yolu açılır. Uzun süreli veya damar erişimi zor olan hastalarda port kateter kullanılması düşünülebilir.

Paklitaksel öncesinde alerjik reaksiyon riskini azaltmak amacıyla çeşitli ön ilaçlar verilebilir. Bulantı ve kusmayı azaltmak için antiemetik tedavi uygulanır. Ardından kemoterapi ilaçları belirlenen sırayla damar yolundan verilir.

Birçok rejimde uygulamalar yaklaşık üç haftalık aralıklarla planlanır. Bu ara, yalnızca hastanın kendisini daha iyi hissetmesi için değil kemik iliğinin ve diğer normal dokuların toparlanması için de gereklidir.

Kemoterapinin uygulanma biçimi hastanın kullandığı rejime göre değişebilir. Kemoradyoterapi sırasında verilen sisplatin ile üç haftada bir uygulanan karboplatin-paklitaksel aynı tedavi programı değildir. Benzer şekilde kemoterapiye immünoterapi eklendiğinde tedavi ve idame dönemlerinin takvimi farklı olabilir.

Rahim Kanserinde Kemoterapi ve Radyoterapi Birlikte Kullanılır mı?

Evet. Bazı yüksek riskli ve lokal ileri rahim kanserlerinde kemoterapi ile radyoterapi aynı tedavi planının parçaları olabilir. Bunun nedeni iki tedavinin farklı nüks mekanizmalarını hedeflemesidir.

Radyoterapi özellikle pelvis ve vajinal kaf gibi lokal-bölgesel alanlarda hastalığın tekrar etme riskini azaltmaya yöneliktir. Rahim kanserinde kemoterapi ise uzak metastaz riskini azaltmayı amaçlayan sistemik tedavidir. Yüksek riskli hastalarda yalnızca birinin kullanılması bazı durumlarda hastalığın diğer nüks biçimini yeterince kontrol etmeyebilir.

Ancak kemoterapi ve radyoterapinin birlikte kullanılması her hastaya uygulanması gereken standart bir yaklaşım değildir. Düşük riskli erken evre hastalarda her ikisi de gereksiz olabilir. Orta riskli bazı hastalarda yalnızca brakiterapi veya pelvik radyoterapi yeterli olabilir. İleri evre hastalıkta ise sistemik tedavi ön plana çıkarken radyoterapi lokal-bölgesel kontrol amacıyla eklenebilir.

Rahim Kanserinde Kemoradyoterapi

Kemoradyoterapi, radyoterapinin kemoterapiyle aynı tedavi stratejisi içinde kullanılmasını ifade eder. Yüksek riskli endometrium kanserinde kullanılan yaklaşımlardan biri radyoterapi sırasında sisplatin verilmesi ve ardından karboplatin-paklitaksel kemoterapisinin uygulanmasıdır.

Bu yaklaşımın amacı hem pelviste lokal kontrolü hem de vücudun diğer bölgelerindeki mikroskobik hastalığın kontrolünü güçlendirmektir. Bununla birlikte iki tedavinin bir araya getirilmesi yan etkileri de artırabilir. Bu nedenle kemoradyoterapinin sağlayacağı potansiyel yararla toksisite arasında denge kurulmalıdır.

Yüksek riskli rahim kanserinde yapılan büyük çalışmalar, kemoradyoterapinin özellikle bazı yüksek riskli ve evre III hasta gruplarında yarar sağlayabileceğini göstermiştir. Ancak moleküler sınıflandırmanın gelişmesiyle birlikte artık aynı patolojik risk grubundaki bütün hastaların aynı derecede yarar görmediği anlaşılmaktadır.

Moleküler Sınıflandırma Rahim Kanserinde Kemoterapi Kararını Nasıl Etkiler?

Rahim kanseri tedavisindeki en önemli değişimlerden biri tümörlerin yalnızca mikroskobik görünümlerine göre değil, moleküler özelliklerine göre de sınıflandırılmasıdır. Bu değişim rahim kanserinde kemoterapi kararını giderek daha kişiselleştirilmiş hale getirmiştir.

Endometrium kanserleri genel olarak POLE mutasyonlu, mismatch repair deficient yani dMMR, p53 anormal ve belirli bir özgül moleküler profil göstermeyen gruplar şeklinde değerlendirilebilir. Bu gruplar birbirinden farklı biyolojik davranışlara ve tedavi duyarlılıklarına sahip olabilir.

Bu nedenle iki hastanın evresi ve histolojik derecesi aynı olsa bile moleküler profilleri farklı olduğunda tekrarlama riskleri ve sistemik tedaviden beklenen yarar farklı olabilir.

İleri evre ve tekrarlayan hastalıkta bu bilgi daha da önemlidir. Özellikle dMMR/MSI-H durumunun belirlenmesi immünoterapinin kullanımını doğrudan etkiler. HER2 değerlendirmesi ise seröz karsinom ve bazı diğer yüksek riskli tümörlerde hedefe yönelik tedavi olanağı sağlayabilir.

dMMR ve MSI-H Rahim Kanserinde Kemoterapi

Mismatch repair sistemi DNA çoğalması sırasında oluşan bazı hataları düzeltir. Bu sistemdeki bozukluk dMMR olarak adlandırılır. Bunun sonucunda tümörde yüksek mikrosatellit instabilitesi yani MSI-H gelişebilir.

dMMR/MSI-H tümörlerin en önemli özelliklerinden biri immün sistem tarafından daha kolay tanınabilecek çok sayıda moleküler değişiklik taşıyabilmeleridir. Bu durum immün kontrol noktası inhibitörlerinin etkili olabilmesi için uygun bir biyolojik ortam oluşturur.

Bu nedenle ileri evre rahim kanserinde kemoterapi planlanırken MMR durumunun bilinmesi artık son derece önemlidir. Karboplatin-paklitaksel tedavisine immünoterapi eklenmesi özellikle dMMR hastalarda hastalığın ilerlemesini önleme açısından belirgin yarar sağlayabilir.

Bu değişim rahim kanseri tedavisinde önemli bir dönüm noktasıdır. Geçmişte ileri evre hastaların büyük bölümüne benzer kemoterapi rejimleri uygulanırken bugün tümör biyolojisine göre tedavinin farklılaştırılması mümkündür.

pMMR Rahim Kanserinde Kemoterapi

MMR sistemi korunmuş tümörler pMMR olarak tanımlanır. Bu hastalarda da karboplatin-paklitaksel ileri evre sistemik tedavinin önemli omurgalarından biridir. Ancak immünoterapiden elde edilen yararın büyüklüğü dMMR hastalardan farklı olabilir.

pMMR olması “immünoterapi kullanılamaz” anlamına gelmez. Tedavi basamağına ve kullanılan kombinasyona göre immünoterapi kemoterapiyle birlikte veya daha sonraki tedavi basamaklarında başka ilaçlarla birlikte kullanılabilir.

Özellikle daha önce platin içeren tedavi almış pMMR ileri veya tekrarlayan hastalıkta lenvatinib-pembrolizumab kombinasyonu önemli seçeneklerden biridir. Bu nedenle MMR sonucu yalnızca patoloji raporundaki teknik bir bilgi değil, tedavi sıralamasını belirleyen klinik bir biyobelirteçtir.

p53 Anormal Rahim Kanserinde Kemoterapi

p53 anormal endometrium kanserleri genel olarak daha agresif biyolojik davranış gösteren moleküler gruplardan biridir. Seröz morfolojiyle güçlü bir ilişki bulunmakla birlikte p53 anormalliği yalnızca seröz kanserde görülmez.

Bu tümörlerde sistemik nüks riski daha yüksek olabileceği için rahim kanserinde kemoterapi ve diğer sistemik tedavilerin önemi artabilir. Yüksek riskli hastalıkta kemoterapi ile radyoterapinin birlikte değerlendirilmesinin önemli nedenlerinden biri de uzak ve lokal nüks risklerini aynı anda azaltma gereksinimidir.

p53 anormal tümörlerde HER2 değerlendirmesi de tedavi seçeneklerini genişletebilir. HER2 pozitifliği saptanan uygun hastalarda trastuzumab veya ileri basamaklarda HER2 hedefli diğer tedaviler gündeme gelebilir.

POLE Mutasyonlu Rahim Kanserinde Kemoterapi

POLE mutasyonlu endometrium kanserleri moleküler sınıflandırmanın klinik önemini gösteren en dikkat çekici gruplardan biridir. Bu tümörlerin bir kısmı mikroskop altında yüksek dereceli ve agresif görünebilir ancak biyolojik davranışları oldukça iyi olabilir.

Bu nedenle yalnızca histolojik dereceye bakıldığında yüksek riskli kabul edilerek yoğun adjuvan tedavi planlanabilecek bir hastanın POLE mutasyonu bulunduğunda gerçek nüks riski farklı değerlendirilebilir.

Bu durum rahim kanserinde kemoterapi kararının neden yalnızca “grade kaç?” veya “evre kaç?” sorularına indirgenemeyeceğini gösterir. Amaç yalnızca eksik tedaviden kaçınmak değil, yarar sağlamayacak hastalarda gereksiz kemoterapi toksisitesini de önlemektir.

Rahim Kanserinde Kemoterapi ve İmmünoterapi

İleri evre endometrium kanserinde son yılların en önemli gelişmelerinden biri rahim kanserinde kemoterapi ile immünoterapinin birlikte kullanılmasıdır. Karboplatin-paklitaksel uzun yıllardır temel kemoterapi rejimiyken, büyük klinik çalışmalar belirli immün kontrol noktası inhibitörlerinin bu kemoterapiye eklenmesinin hastalığın kontrolünü uzatabildiğini göstermiştir.

İmmünoterapiler kanser hücresini klasik kemoterapi gibi doğrudan öldürmek yerine bağışıklık sisteminin kanser hücrelerine karşı verdiği yanıtın üzerindeki bazı fren mekanizmalarını kaldırmayı amaçlar. Böylece bağışıklık hücreleri tümörü daha etkili biçimde tanıyıp hedefleyebilir.

Bu iki tedavi biçiminin birlikte kullanılması biyolojik açıdan da anlamlıdır. Kemoterapi hızlı çoğalan tümör hücrelerini doğrudan etkilerken immünoterapi bağışıklık yanıtının devamlılığını güçlendirebilir. Kemoterapi tamamlandıktan sonra immünoterapinin idame şeklinde devam ettirilebilmesi de tedavinin uzun dönemli kontrol stratejisinin bir parçasıdır.

Ancak immünoterapi klasik kemoterapiden farklı yan etkilere sahiptir. Bağışıklık sisteminin aşırı aktive olması tiroid, bağırsak, akciğer, karaciğer, deri ve diğer organlarda immün ilişkili yan etkilere yol açabilir. Bu nedenle kemoterapi ve immünoterapi kombinasyonu alan hastaların takibinde yalnızca kan sayımı değil, immün ilişkili toksisiteler açısından klinik değerlendirme de önemlidir.

Rahim Kanserinde Pembrolizumab ve Kemoterapi

Pembrolizumab, PD-1 olarak adlandırılan immün kontrol noktasını hedefleyen bir immünoterapi ilacıdır. İleri veya tekrarlayan endometrium kanserinde karboplatin-paklitaksel kemoterapisine pembrolizumab eklenmesi modern ilk basamak tedavi seçeneklerinden biri haline gelmiştir.

Özellikle dMMR tümörlerde sağlanan yarar oldukça belirgindir. Bununla birlikte tedavi seçimi yalnızca MMR sonucuna bakılarak yapılmaz; hastalığın evresi, ölçülebilir hastalık bulunup bulunmadığı, önceki tedaviler ve histolojik tip de dikkate alınır.

Kemoterapi dönemi tamamlandıktan sonra uygun hastalarda pembrolizumab idame tedavisi şeklinde devam edebilir. Bu nedenle hastanın tedavi planı klasik “kemoterapi kür sayısı” kavramından daha uzun olabilir.

Rahim Kanserinde Dostarlimab ve Kemoterapi

Dostarlimab da PD-1 yolunu hedefleyen bir immünoterapidir. Primer ileri veya tekrarlayan endometrium kanserinde karboplatin-paklitaksel ile birlikte kullanılması hastalık kontrolünde önemli gelişme sağlamıştır.

Dostarlimabın kemoterapiye eklenmesi özellikle dMMR/MSI-H hastalarda güçlü bir etki göstermekle birlikte ileri evre hastalıkta daha geniş hasta gruplarında da tedavi stratejisinin parçası olabilir.

Bu yaklaşımda yine kemoterapi belirli bir süre uygulanırken immünoterapi daha uzun süre idame şeklinde devam ettirilebilir. Böylece rahim kanserinde kemoterapi kısa dönem tümör yükünü azaltan bir tedavi omurgası oluştururken immünoterapi daha uzun süreli sistemik kontrolü destekleyebilir.

Rahim Kanserinde Durvalumab ve Kemoterapi

Durvalumab PD-L1'i hedefleyen bir immün kontrol noktası inhibitörüdür. İleri evre endometrium kanserinde karboplatin-paklitaksel ile birlikte değerlendirilmiş ve özellikle dMMR tümörlerde önemli bir seçenek haline gelmiştir.

Durvalumab içeren bazı tedavi stratejilerinde kemoterapi döneminden sonra durvalumab idamesi uygulanabilir. pMMR hastalarda ise durvalumab ve olaparib içeren daha farklı bir idame stratejisi belirli durumlarda değerlendirilebilir.

Bu gelişmeler rahim kanserinde kemoterapi kavramının artık tek başına sitotoksik ilaçlardan ibaret olmadığını gösterir. Tedavinin ilk birkaç ayında kemoterapi, immünoterapi ve gerektiğinde hedefe yönelik tedaviler birlikte kullanılabilir; daha sonra kemoterapi kesilirken diğer sistemik tedaviler devam edebilir.

HER2 Pozitif Rahim Kanserinde Kemoterapi

HER2, bazı rahim kanserlerinin yüzeyinde aşırı miktarda bulunan bir büyüme sinyali proteinidir. Özellikle uterin seröz karsinomlarda HER2 pozitifliği klinik olarak önemlidir. HER2 pozitif hastalığın belirlenmesi, klasik kemoterapiye hedefe yönelik bir tedavi eklenmesine olanak sağlayabilir.

İleri evre veya tekrarlayan HER2 pozitif uterin seröz karsinomda karboplatin-paklitaksel tedavisine trastuzumab eklenmesi önemli bir tedavi seçeneğidir. Benzer yaklaşım HER2 pozitif karsinosarkomda da değerlendirilebilir.

Trastuzumab doğrudan HER2 proteinini hedefler. Dolayısıyla bu tedavi klasik anlamda kemoterapi değildir; rahim kanserinde kemoterapi ile birlikte kullanılan hedefe yönelik bir biyolojik tedavidir.

HER2 değerlendirmesinin önemi yalnızca ilk basamakla sınırlı değildir. İleri tedavi basamaklarında HER2 hedefli antikor-ilaç konjugatları da uygun hastalarda seçenek olabilir. Böylece aynı biyobelirteç hastalığın farklı dönemlerinde farklı tedavi kararlarını etkileyebilir.

Seröz Rahim Kanserinde Kemoterapi

Uterin seröz karsinom, endometrioid rahim kanserine göre daha agresif davranabilen ve erken dönemde rahim dışına yayılabilen bir histolojik tiptir. Bu nedenle seröz rahim kanserinde sistemik tedavi daha erken evrelerden itibaren gündeme gelebilir.

Rahim kanserinde kemoterapi açısından seröz histolojinin en önemli özelliklerinden biri platin-taksan temelli tedavilerin yaygın kullanılmasıdır. Karboplatin-paklitaksel temel kombinasyonlardan biridir.

Seröz kanserde HER2 değerlendirmesi ayrıca önemlidir. HER2 pozitif ileri evre veya tekrarlayan hastalıkta trastuzumabın karboplatin-paklitaksele eklenmesi tedavi etkinliğini artırabilir.

Bu nedenle seröz rahim kanserinde patoloji raporunun yalnızca “seröz karsinom” demesi tedavi planlamasının sonu değildir. Moleküler sınıflandırma ve HER2 değerlendirmesi sistemik tedavinin kişiselleştirilmesine katkıda bulunur.

Berrak Hücreli Rahim Kanserinde Kemoterapi

Berrak hücreli endometrium karsinomu daha nadir görülen yüksek riskli histolojik tiplerden biridir. Tedavi planlamasında hastalığın evresi ve moleküler özellikleri önemlidir.

Erken ve tamamen cerrahi olarak evrelenmiş hastalarda adjuvan tedavinin kapsamı bireysel risklere göre belirlenirken ileri evrede sistemik tedavi ön plana çıkar. Karboplatin-paklitaksel bu histolojide de kullanılabilen temel kemoterapi rejimlerinden biridir.

Berrak hücreli tümörlerde de MMR ve diğer moleküler özelliklerin değerlendirilmesi önemlidir. Böylece rahim kanserinde kemoterapi yalnızca histolojik isim üzerinden değil, tümörün biyolojik özellikleriyle birlikte planlanabilir.

Rahim Karsinosarkomunda Kemoterapi

Uterin karsinosarkom geçmişte hem karsinom hem sarkom özellikleri taşıyan ayrı bir tümör grubu gibi değerlendirilmekteydi. Günümüzde biyolojik davranışı nedeniyle yüksek dereceli bir karsinom olarak ele alınmaktadır.

Karboplatin-paklitaksel karsinosarkomda önemli ve tercih edilen sistemik tedavi seçeneklerinden biridir. Geçmişte ifosfamid içeren rejimler daha yaygın kullanılmış olsa da karboplatin-paklitakselin etkinliği ve uygulanabilirliği bu kombinasyonu önemli hale getirmiştir.

HER2 pozitif karsinosarkomlarda trastuzumabın karboplatin-paklitaksele eklenmesi de uygun hastalarda değerlendirilebilir. İleri basamakta ifosfamid, ifosfamid-paklitaksel veya sisplatin-ifosfamid gibi rejimler belirli durumlarda kullanılabilir.

Bu nedenle karsinosarkom tanısında da rahim kanserinde kemoterapi yaklaşımı histoloji, evre, önceki tedaviler ve moleküler biyobelirteçler birlikte değerlendirilerek oluşturulur.

Tekrarlayan Rahim Kanserinde Kemoterapi

Rahim kanseri tedavisi tamamlandıktan sonra hastalık yeniden ortaya çıkarsa buna nüks veya tekrarlayan rahim kanseri denir. Nüks hastalığın tedavisi tek bir yöntemden oluşmaz. Nüksün yeri, yaygınlığı, daha önce uygulanan radyoterapi ve sistemik tedaviler, hastalıksız geçen süre ve tümörün moleküler özellikleri birlikte değerlendirilir.

Yalnızca vajinada sınırlı nüksü bulunan ve daha önce radyoterapi almamış bir hastayla çok sayıda akciğer ve karaciğer metastazı bulunan bir hastanın tedavisi aynı değildir. İzole nükslerde cerrahi veya radyoterapi küratif amaçla kullanılabilirken yaygın metastatik hastalıkta sistemik tedavi ön plana çıkar.

Daha önce sistemik tedavi almamış tekrarlayan hastalıkta karboplatin-paklitaksel önemli kemoterapi omurgasıdır. Günümüzde uygun hastalarda bu tedavi pembrolizumab veya dostarlimab gibi immünoterapilerle kombine edilebilir. dMMR hastalarda durvalumab içeren tedavi de seçenek olabilir.

HER2 pozitif seröz karsinom veya karsinosarkomda karboplatin-paklitaksele trastuzumab eklenebilir. Paklitaksel kullanılamayan hastalarda docetaksel alternatif olabilir.

Dolayısıyla tekrarlayan rahim kanserinde kemoterapi seçimi yapılırken en önemli sorulardan biri hastanın daha önce hangi sistemik tedavileri aldığıdır. Daha önce adjuvan karboplatin-paklitaksel alan bir hastayla hiç kemoterapi almamış hastanın tedavi sıralaması aynı olmayabilir.

Platin İçeren Kemoterapi Sonrası Rahim Kanseri Tedavisi

Hastalık karboplatin veya başka bir platin içeren tedaviden sonra ilerlediğinde tedavi seçenekleri tamamen tükenmiş değildir. Bu aşamada klasik kemoterapi ilaçlarının yanı sıra tümörün moleküler özelliklerine göre immünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler önemli rol oynar.

dMMR veya MSI-H hastalarda daha önce uygun immünoterapi kullanılmamışsa PD-1 inhibitörleri önemli seçeneklerdir. pMMR hastalarda lenvatinib-pembrolizumab kombinasyonu özellikle daha önce platin bazlı tedavi sonrasında önemli bir sistemik tedavi seçeneğidir.

HER2 pozitif hastalıkta HER2 hedefli tedaviler, NTRK veya RET füzyonu gibi nadir moleküler değişikliklerde bunlara özgü hedefe yönelik ilaçlar değerlendirilebilir.

Bu nedenle tekrarlayan rahim kanserinde ikinci basamak tedavi öncesinde tümörün moleküler özelliklerinin yeterli şekilde değerlendirilmiş olması önemlidir. Günümüzde “ilk kemoterapi işe yaramadı, başka seçenek yok” yaklaşımı doğru değildir.

Lenvatinib ve Pembrolizumab Tedavisi

Lenvatinib-pembrolizumab kombinasyonu özellikle daha önce platin bazlı sistemik tedavi almış pMMR ileri veya tekrarlayan endometrium kanserinde önemli tedavi seçeneklerinden biridir.

Lenvatinib bir tirozin kinaz inhibitörüdür ve tümörün büyümesi ile damar oluşumunda rol alan farklı sinyal yollarını hedefler. Pembrolizumab ise bağışıklık sisteminin tümöre karşı yanıtını güçlendiren bir PD-1 inhibitörüdür.

Bu kombinasyon klasik rahim kanserinde kemoterapi değildir. Ancak platin bazlı kemoterapi sonrasında sistemik tedavi sıralamasının önemli bir parçasıdır. Bu ayrım hastalar açısından önemlidir çünkü yan etki profili klasik karboplatin-paklitaksel tedavisinden farklıdır.

Lenvatinib hipertansiyon, yorgunluk, ishal, iştahsızlık ve diğer yan etkilere neden olabilir. Pembrolizumab ise immün ilişkili yan etkilere yol açabilir. Bu nedenle tedavinin etkinliğinin yanında kan basıncı, tiroid fonksiyonları, karaciğer testleri ve diğer klinik parametreler yakından izlenir.

Rahim Kanserinde İkinci Basamak ve Sonraki Kemoterapiler

İlk sistemik tedavi sonrasında hastalık ilerlediğinde ikinci basamak tedavi seçimi yapılır. Bu noktada en önemli değerlendirmelerden biri hastanın daha önce hangi ilaçları aldığı ve tümörün hangi biyobelirteçleri taşıdığıdır.

İkinci veya sonraki basamaklarda kullanılabilecek klasik sitotoksik seçenekler arasında sisplatin, karboplatin, doksorubisin, liposomal doksorubisin, paklitaksel, albumin bağlı paklitaksel, topotekan, gemsitabin ve docetaksel gibi ilaçlar bulunabilir. Karsinosarkomda ifosfamid içeren rejimler de belirli durumlarda kullanılabilir.

Ancak ikinci basamakta klasik kemoterapinin yanıt oranları genellikle ilk basamak tedaviden daha düşüktür. Bu nedenle uygun bir moleküler hedef bulunması tedavi açısından önemli olabilir.

Bu aşamada dMMR/MSI-H, TMB-H, HER2, NTRK ve RET gibi biyobelirteçler tedavi seçeneklerini değiştirebilir. Böylece rahim kanserinde kemoterapi sonrasında hastaya aynı tip sitotoksik ilaçları art arda vermek yerine tümör biyolojisine göre daha hedefli bir tedavi seçilebilir.

Rahim Kanserinde Kemoterapinin Etkinliği

“Kemoterapi rahim kanserinde işe yarar mı?” hastaların en sık sorduğu sorulardan biridir. Evet, rahim kanserinde kemoterapi özellikle ileri evre ve tekrarlayan hastalıkta etkili bir tedavidir. Ancak etkinliğin derecesi hastadan hastaya değişir.

Karboplatin-paklitaksel ile ileri veya tekrarlayan hastalıkta anlamlı tümör küçülmeleri elde edilebilir. Tarihsel çalışmalarda yanıt oranlarının yaklaşık yüzde 40–60'ın üzerinde olabildiği gösterilmiştir. Bununla birlikte bir hastanın bireysel yanıtını yalnızca bu oranlara bakarak önceden kesin olarak tahmin etmek mümkün değildir.

Günümüzde etkinlik değerlendirmesi yalnızca klasik kemoterapi verileriyle de sınırlı değildir. Kemoterapiye immünoterapi eklenmesi özellikle dMMR ileri veya tekrarlayan hastalarda hastalığın ilerleme riskini belirgin şekilde azaltmıştır. HER2 pozitif seröz kanserde trastuzumab eklenmesi de kemoterapinin etkinliğini artırabilir.

Tedavinin başarısı yalnızca görüntülemede tümörün tamamen kaybolmasıyla ölçülmez. Tümörün küçülmesi, uzun süre büyümemesi, hastanın semptomlarının azalması ve yaşam kalitesinin korunması da klinik açıdan anlamlı sonuçlardır.

Rahim Kanserinde Kemoterapi Yan Etkileri

Rahim kanserinde kemoterapi yan etkileri kullanılan ilaçlara, dozlara, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve eşlik eden hastalıklarına göre değişir. Her hasta bütün yan etkileri yaşamaz ve aynı tedaviyi alan iki kişinin deneyimi birbirinden oldukça farklı olabilir.

Karboplatin-paklitaksel tedavisinde en sık karşılaşılan sorunlar arasında saç dökülmesi, halsizlik, kan değerlerinde düşme, bulantı, kas ve eklem ağrıları ve periferik nöropati bulunur. Paklitaksel özellikle el ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya yanma şeklinde nöropatiye neden olabilir.

Karboplatin kemik iliği baskılanmasına ve özellikle trombositlerin düşmesine neden olabilir. Tekrarlayan uygulamalarda platin ilaçlarına karşı alerjik reaksiyon gelişme riski de artabilir.

Yan etkilerin varlığı tedavinin mutlaka kesilmesini gerektirmez. Derecesine göre destek tedavileri, doz azaltılması, kür aralığının uzatılması veya ilaç değişikliği yapılabilir. Buradaki amaç maksimum dozu ne pahasına olursa olsun vermek değil, etkinliği korurken tedaviyi güvenli şekilde sürdürebilmektir.

Rahim Kanseri Kemoterapisinde Saç Dökülür mü?

Paklitaksel içeren rahim kanserinde kemoterapi rejimlerinde saç dökülmesi sık görülür. Saç dökülmesi çoğunlukla ilk tedavilerden sonraki haftalarda başlar ve tedavi devam ettikçe belirginleşebilir.

Bu durum geçicidir. Kemoterapi tamamlandıktan sonra saç folikülleri yeniden aktif hale gelir ve saçlar tekrar uzamaya başlar. İlk çıkan saçların rengi veya yapısı geçici olarak eskisinden farklı olabilir.

Saç dökülmesi kemoterapinin işe yaradığını veya yaramadığını göstermez. Aynı şekilde daha az saç dökülmesi tedavinin etkisiz olduğu anlamına gelmez. Bu yan etki ilacın saç folikülündeki hızlı çoğalan hücrelere etkisinin sonucudur.

Kemoterapi Sonrası El ve Ayaklarda Uyuşma: Nöropati

Paklitakselin önemli yan etkilerinden biri periferik nöropatidir. Hastalar bunu parmak uçlarında uyuşma, karıncalanma, iğnelenme, yanma veya bazen ağrı şeklinde tarif edebilir.

Hafif nöropati yalnızca duyusal bir rahatsızlık oluştururken ilerlediğinde düğme ilikleme, yazı yazma, küçük nesneleri tutma veya yürüme gibi günlük aktiviteleri etkileyebilir.

Nöropati geliştiğinde erken bildirilmesi önemlidir. Belirtilerin şiddetine göre paklitaksel dozu azaltılabilir, tedavi aralığı değiştirilebilir veya ilaç yeniden değerlendirilebilir. Çünkü ileri nöropatinin düzelmesi uzun sürebilir ve bazı hastalarda kalıcı yakınmalar bırakabilir.

Rahim Kanseri Kemoterapisinde Kan Değerlerinin Düşmesi

Kemoterapi yalnızca kanser hücrelerini değil, kemik iliğinde hızlı çoğalan normal hücreleri de geçici olarak etkileyebilir. Bunun sonucunda beyaz kan hücreleri, hemoglobin veya trombositler düşebilir.

Nötrofil adı verilen beyaz kan hücrelerinin belirgin azalması enfeksiyon riskini artırır. Kemoterapi alan bir hastada ateş gelişmesi bu nedenle önemlidir. Özellikle 38°C ve üzerindeki ateş gecikmeden tedavi ekibine bildirilmelidir.

Anemi halsizlik, çarpıntı ve nefes darlığına neden olabilir. Trombositlerin ciddi azalması ise kanama eğilimini artırabilir. Her kürden önce yapılan kan sayımının amacı bu riskleri değerlendirmektir.

Kan değerleri yeterince toparlanmamışsa rahim kanserinde kemoterapi birkaç gün veya bir hafta ertelenebilir. Bu durum sık karşılaşılan bir güvenlik önlemidir ve tek başına tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez.

Rahim Kanseri Kemoterapisinde Bulantı, İştahsızlık ve Beslenme

Kemoterapiyle ilişkili bulantı günümüzde kullanılan etkili bulantı önleyici ilaçlar sayesinde geçmişe göre çok daha iyi kontrol edilebilmektedir. Karboplatin içeren tedavilerde kemoterapi öncesinde ve gerektiğinde sonrasında antiemetik ilaçlar kullanılır.

Hastaların kemoterapi sırasında mutlaka özel veya katı bir “kanser diyeti” uygulaması gerekmez. Amaç yeterli protein ve kalori almak, sıvı kaybını önlemek ve hastanın tolere edebildiği dengeli bir beslenme düzeni oluşturmaktır.

Az miktarda fakat sık yemek bazı hastalarda daha rahat olabilir. Bulantının yoğun olduğu günlerde ağır ve yağlı yiyeceklerden kaçınmak faydalı olabilir. Ancak gereksiz besin kısıtlamaları kilo ve kas kaybına yol açabileceği için önerilmez.

Bitkisel ürünlerin tamamen zararsız olduğu düşünülmemelidir. Bazı bitkisel preparatlar kemoterapi veya diğer sistemik ilaçlarla etkileşebilir. Bu nedenle kullanılan takviyeler tedavi ekibine bildirilmelidir.

Rahim Kanserinde Kemoterapi Öncesi Hazırlık

Rahim kanserinde kemoterapi başlamadan önce hastanın genel durumu ve organ fonksiyonları değerlendirilir. Tam kan sayımı, böbrek fonksiyonları, karaciğer testleri ve gerekli diğer biyokimyasal incelemeler yapılır.

Hastanın kullandığı bütün ilaçların bilinmesi önemlidir. Kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları, tansiyon ilaçları, vitaminler ve bitkisel ürünler dahil olmak üzere düzenli kullanılan ürünler tedavi ekibine bildirilmelidir.

Daha önceden belirgin nöropatisi bulunan hastalarda paklitaksel kullanımı açısından başlangıç nörolojik durumunun bilinmesi önemlidir. Daha önce platin tedavisi almış hastalarda alerjik reaksiyon öyküsü sorgulanmalıdır.

İmmünoterapi de kullanılacaksa tiroid ve diğer endokrin fonksiyonlar dahil olmak üzere uygun başlangıç değerlendirmeleri yapılabilir. Böylece tedavi sırasında gelişebilecek değişiklikler daha doğru yorumlanabilir.

Rahim Kanserinde Kemoterapi Sırasında Beslenme ve Günlük Yaşam

Kemoterapi alan hastanın bütün tedavi süresini yatakta geçirmesi gerekmez. Aksine genel durumu uygun olan hastalarda düzenli hafif fiziksel aktivite kas kaybını azaltabilir, yorgunlukla baş etmeyi kolaylaştırabilir ve günlük yaşam kalitesini destekleyebilir.

Yürüyüş çoğu hasta için uygun bir egzersizdir. Ancak egzersizin düzeyi hastanın ameliyat sonrası durumu, kan değerleri, eşlik eden hastalıkları ve genel performansına göre ayarlanmalıdır.

Beslenmede temel hedef yeterli enerji ve protein alımıdır. Et, balık, yumurta, süt ürünleri, baklagiller ve hastanın tolere ettiği diğer protein kaynakları kullanılabilir. Meyve ve sebzeler iyi yıkanmalı, özellikle nötropeni dönemlerinde gıda hijyenine dikkat edilmelidir.

Kemoterapi döneminde yeterli sıvı alımı da önemlidir. Kusma, ishal veya iştahsızlık nedeniyle yeterli sıvı alınamıyorsa sağlık ekibine bilgi verilmelidir.

Hastaların sık sorduğu bir diğer konu sosyal yaşamdır. Rahim kanserinde kemoterapi almak hastanın toplumdan tamamen izole olması gerektiği anlamına gelmez. Ancak özellikle kan değerlerinin düştüğü dönemlerde enfeksiyonu bulunan kişilerle yakın temastan kaçınmak ve el hijyenine dikkat etmek yararlıdır.

Rahim Kanserinde Kemoterapiye Yanıt Nasıl Değerlendirilir?

Ameliyat sonrası koruyucu amaçla verilen kemoterapiyle görünür metastatik hastalık için verilen kemoterapinin yanıt değerlendirmesi aynı değildir. Adjuvan tedavide görüntülemelerde ölçülebilir tümör bulunmayabilir; amaç mikroskobik hastalık riskini azaltmaktır.

İleri veya metastatik hastalıkta ise belirli sayıda tedaviden sonra bilgisayarlı tomografi, MR veya gerekli durumlarda diğer görüntüleme yöntemleriyle tümörlerin boyutu yeniden değerlendirilir.

Tümörlerin kaybolması tam yanıt, belirgin küçülmesi kısmi yanıt, anlamlı büyüme veya küçülme göstermeden kontrol altında kalması stabil hastalık olarak değerlendirilebilir. Yeni lezyonların ortaya çıkması veya mevcut lezyonların belirgin büyümesi hastalığın ilerlediğini gösterebilir.

Tedavi yanıtı yalnızca görüntüleme üzerinden değerlendirilmez. Hastanın ağrısının azalması, kanamanın durması, iştah ve günlük aktivitenin düzelmesi gibi klinik değişiklikler de önemlidir.

Bazı hastalarda CA-125 başlangıçta yüksek olabilir ve tedaviyle değişimi yardımcı bilgi sağlayabilir. Ancak CA-125 tek başına rahim kanserinde kemoterapi yanıtını belirleyen bir test değildir.

Rahim Kanserinde Kemoterapi Sonrası Takip

Kemoterapinin tamamlanması tedavi sürecinin tamamen bittiği anlamına gelmeyebilir. Hastalığın evresine ve kullanılan tedaviye göre immünoterapi veya başka bir idame tedavisi devam edebilir. Bütün aktif tedaviler tamamlandıktan sonra ise düzenli takip dönemine geçilir.

Takibin amacı hastalığın olası tekrarını değerlendirmek, tedaviye bağlı geç dönem yan etkileri izlemek ve hastanın genel sağlık durumunu korumaktır.

Kontrollerde yeni gelişen vajinal kanama, pelvik veya abdominal ağrı, karın şişliği, açıklanamayan kilo kaybı, uzun süren öksürük, nefes darlığı veya başka kalıcı yakınmalar sorgulanır. Jinekolojik ve genel fizik muayene yapılır.

Her kontrolde rutin olarak PET/BT yapılması gerekli değildir. Görüntüleme hastalığın başlangıçtaki risk düzeyi, klinik belirtiler, muayene bulguları ve önceki hastalığın yayılımına göre planlanır.

Kemoterapi sonrası devam eden nöropati, menopoz belirtileri, cinsel sağlık sorunları, lenfödem, yorgunluk ve psikolojik etkiler de takip sürecinin parçasıdır. Kanser tedavisinin başarısı yalnızca hastalığın kontrol edilmesi değil, tedavi sonrasında mümkün olan en iyi yaşam kalitesinin korunmasıdır.

Rahim Kanserinde Kemoterapi: Tedavinin Bugünkü Yeri

Rahim kanserinde kemoterapi, özellikle yüksek riskli, ileri evre ve tekrarlayan endometrium kanserinin tedavisinde temel sistemik tedavi yöntemlerinden biridir. Bununla birlikte her rahim kanseri hastasının kemoterapi alması gerekmez. Düşük riskli erken evre hastaların önemli bölümünde ameliyat tek başına yeterli olabilir.

Kemoterapi gereksinimi arttıkça hastalığın yalnızca evresine değil histolojik ve moleküler özelliklerine de bakılır. Evre III ve IV hastalıkta sistemik tedavi belirgin biçimde ön plana çıkar. Karboplatin ve paklitaksel uzun yıllardır rahim kanserinde kemoterapi tedavisinin temel kombinasyonlarından biridir ve günümüzde de modern sistemik tedavilerin ana kemoterapi omurgasını oluşturmaktadır.

Ancak ileri evre rahim kanseri tedavisi artık yalnızca karboplatin ve paklitakselden ibaret değildir. dMMR/MSI-H gibi moleküler özellikler immünoterapi duyarlılığını belirleyebilir. Pembrolizumab, dostarlimab ve belirli hasta gruplarında durvalumab gibi immün kontrol noktası inhibitörleri kemoterapiyle birlikte kullanılabilir. Kemoterapi tamamlandıktan sonra uygun hastalarda immünoterapi idame şeklinde devam ettirilebilir.

HER2 pozitif uterin seröz karsinom veya karsinosarkomda trastuzumabın karboplatin-paklitaksele eklenmesi hedefe yönelik tedavinin önemli örneklerinden biridir. Daha önce platin içeren tedavi almış hastalarda ise MMR/MSI, HER2, TMB, NTRK ve RET gibi biyobelirteçler sonraki tedavi seçeneklerini belirleyebilir.

Bu nedenle günümüzde rahim kanserinde kemoterapi kararı yalnızca “kemoterapi verelim mi?” sorusundan oluşmaz. Asıl sorular; hastanın gerçekten sistemik tedaviye ihtiyacı olup olmadığı, hangi kemoterapi kombinasyonunun uygun olduğu, immünoterapinin eklenip eklenmeyeceği, radyoterapinin gerekli olup olmadığı, hedefe yönelik tedavi için uygun bir biyobelirteç bulunup bulunmadığı ve tedavinin hangi sırayla uygulanacağıdır.

Erken evrede amaç gereksiz kemoterapiden kaçınırken nüks riski yüksek hastaları doğru belirlemektir. İleri evrede amaç yalnızca tümörü küçültmek değil, hastalığı mümkün olduğunca uzun süre kontrol altında tutmak ve yaşam kalitesini korumaktır. Tekrarlayan hastalıkta ise daha önce kullanılan tedaviler ve tümör biyolojisi yeni tedavinin seçiminde belirleyicidir.

Sonuç olarak rahim kanserinde kemoterapi tek tip ve bütün hastalara uygulanan standart bir tedavi değildir. Hastalığın evresi, patolojik tipi, moleküler sınıfı, MMR/MSI durumu, HER2 gibi hedeflenebilir özellikleri, daha önce uygulanan tedaviler ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek kişiselleştirilmelidir. Modern rahim kanseri tedavisinin temel yaklaşımı, her hastaya mümkün olan en fazla tedaviyi vermek değil; kanserin biyolojisine ve yaygınlığına uygun, etkinliği en yüksek ve gereksiz toksisiteyi en aza indiren tedavi kombinasyonunu seçmektir.

Rahim Kanserinde Kemoterapi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Rahim kanserinde kemoterapi her hastaya verilir mi?

Hayır. Rahim kanserinde kemoterapi her hastaya uygulanmaz. Düşük riskli ve erken evre endometrioid rahim kanserlerinin önemli bir bölümünde ameliyat tek başına yeterli olabilir. Kemoterapi gereksinimi hastalığın evresi, tümörün derecesi, histolojik tipi, lenf nodlarının durumu, rahim dışına yayılım ve moleküler özellikler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Rahim kanserinde kemoterapi kimlere verilir?

Kemoterapi özellikle yüksek riskli, evre III veya IV, lenf nodlarına yayılmış, rahim dışına çıkmış veya tekrarlamış hastalıkta önemli bir tedavidir. Seröz karsinom, karsinosarkom ve bazı diğer yüksek riskli histolojik tiplerde de kemoterapi daha erken evrelerden itibaren gündeme gelebilir.

Rahim kanserinde en sık hangi kemoterapi verilir?

Rahim kanserinde en sık kullanılan kemoterapi kombinasyonlarından biri karboplatin ve paklitaksel tedavisidir. Bu kombinasyon ileri evre ve tekrarlayan endometrium kanserinin temel sistemik tedavi seçeneklerinden biridir ve günümüzde birçok immünoterapi veya hedefe yönelik tedavi kombinasyonunun da kemoterapi omurgasını oluşturur.

Rahim kanserinde kemoterapi kaç kür verilir?

Kür sayısı tedavinin amacına ve hastalığın evresine göre değişir. Karboplatin-paklitaksel kullanılan birçok tedavi planında yaklaşık altı siklus sık kullanılan bir yaklaşımdır. Ancak her hasta için değişmez bir sayı yoktur. Kemoradyoterapi, ileri evre hastalık veya immünoterapiyle kombinasyonlarda tedavi süresi farklı olabilir.

Rahim kanserinde kemoterapi kaç haftada bir verilir?

Karboplatin ve paklitaksel içeren standart tedaviler çoğunlukla üç haftada bir uygulanır. Ancak kullanılan ilaçlara, hastanın genel durumuna ve tedavi planına göre farklı uygulama aralıkları kullanılabilir.

Rahim kanseri ameliyatından sonra kemoterapi gerekir mi?

Her hastada gerekmez. Ameliyat sonrası kemoterapi kararı nihai patoloji sonucuna göre verilir. Tümörün tipi, derecesi, rahim kasına ilerleme derinliği, lenfovasküler alan invazyonu, lenf nodlarının durumu ve moleküler özellikler birlikte değerlendirilir. Düşük riskli hastalarda yalnızca takip yeterli olabilirken yüksek riskli veya ileri evre hastalarda kemoterapi gerekebilir.

Evre 1 rahim kanserinde kemoterapi gerekir mi?

Evre 1 düşük riskli endometrioid rahim kanserlerinde kemoterapi çoğunlukla gerekli değildir. Ancak yüksek dereceli tümör, agresif histoloji veya başka yüksek riskli özellikler varsa ameliyat sonrası sistemik tedavi gereksinimi ayrıca değerlendirilir.

Evre 2 rahim kanserinde kemoterapi gerekir mi?

Evre 2 hastalarda kemoterapi her zaman zorunlu değildir. Radyoterapi önemli bir tedavi seçeneğidir. Kemoterapinin tedaviye eklenip eklenmeyeceği tümör derecesi, LVSI, histolojik tip ve diğer yüksek riskli özelliklere göre belirlenir.

Evre 3 rahim kanserinde kemoterapi verilir mi?

Evet. Evre 3 hastalıkta rahim kanserinde kemoterapi çoğunlukla tedavinin temel bileşenlerinden biridir. Sistemik tedaviye hastanın riskine göre pelvik radyoterapi veya vajinal brakiterapi de eklenebilir. İleri evre hastalarda moleküler özelliklere göre kemoterapiyle birlikte immünoterapi kullanılması da gündeme gelebilir.

Evre 4 rahim kanserinde kemoterapi işe yarar mı?

Evet. Evre 4 rahim kanserinde kemoterapi ve diğer sistemik tedaviler hastalığın kontrolünde önemli rol oynar. Karboplatin-paklitaksel temel tedavilerden biridir. Uygun hastalarda immünoterapi veya hedefe yönelik ilaçlarla birlikte kullanılması tedavinin etkinliğini artırabilir.

Rahim kanserinde kemoterapi ameliyattan önce verilebilir mi?

Evet. Özellikle yaygın ileri evre hastalıkta ilk ameliyatla tüm görünür tümörün çıkarılmasının mümkün olmadığı düşünülen bazı hastalarda ameliyat öncesi kemoterapi uygulanabilir. Tedaviye yanıt sonrasında hasta tekrar değerlendirilerek cerrahi planlanabilir.

Karboplatin ve paklitaksel nedir?

Karboplatin ve paklitaksel farklı mekanizmalarla kanser hücrelerini hedefleyen iki kemoterapi ilacıdır. Karboplatin DNA hasarı oluşturarak, paklitaksel ise hücre bölünmesinde görev alan mikrotübülleri etkileyerek çalışır. Birlikte kullanımları ileri ve tekrarlayan rahim kanserinde sık tercih edilen kemoterapi rejimlerinden biridir.

Rahim kanserinde kemoterapi ve radyoterapi birlikte verilir mi?

Bazı hastalarda evet. Kemoterapi sistemik hastalık riskini azaltmaya çalışırken radyoterapi pelvis ve vajinal bölgedeki lokal nüks riskini azaltmayı amaçlar. Yüksek riskli veya lokal ileri hastalıkta iki tedavi aynı tedavi planının parçaları olarak kullanılabilir.

Rahim kanserinde kemoradyoterapi nedir?

Kemoradyoterapi kemoterapi ile radyoterapinin aynı tedavi stratejisi içerisinde kullanılmasını ifade eder. Bazı yüksek riskli rahim kanserlerinde radyoterapi sırasında sisplatin uygulanabilir ve daha sonra karboplatin-paklitaksel tedavisine geçilebilir. Bu yaklaşım hem lokal hem sistemik nüks riskini azaltmayı amaçlar.

Rahim kanserinde kemoterapiye immünoterapi eklenir mi?

Evet. Özellikle primer ileri veya tekrarlayan rahim kanserinde karboplatin-paklitaksel tedavisine immünoterapi eklenebilir. Kullanılacak immünoterapi ve tedavi planı hastalığın evresine, MMR/MSI durumuna ve diğer tümör özelliklerine göre belirlenir.

Pembrolizumab rahim kanseri kemoterapisiyle birlikte verilebilir mi?

Evet. Pembrolizumab, uygun ileri veya tekrarlayan rahim kanseri hastalarında karboplatin ve paklitaksel ile birlikte kullanılabilir. Kemoterapi tamamlandıktan sonra bazı hastalarda pembrolizumab idame tedavisi şeklinde devam edebilir.

Dostarlimab kemoterapiyle birlikte verilebilir mi?

Evet. Dostarlimab ileri veya tekrarlayan endometrium kanserinde karboplatin-paklitaksel kemoterapisiyle birlikte kullanılabilir. Özellikle dMMR/MSI-H tümörlerde immünoterapiden elde edilen yarar belirgin olabilir. Uygun hastalarda kemoterapi sonrasında dostarlimab idame şeklinde sürdürülebilir.

Rahim kanserinde dMMR ne demektir?

dMMR, DNA'daki bazı hataları düzelten mismatch repair sisteminde bozukluk bulunduğunu ifade eder. Bu özellik özellikle ileri veya tekrarlayan rahim kanserinde önemlidir çünkü dMMR tümörler immünoterapilere daha duyarlı olabilir.

Rahim kanserinde MSI-H ne demektir?

MSI-H, yüksek mikrosatellit instabilitesi anlamına gelir ve sıklıkla mismatch repair sistemindeki bozuklukla ilişkilidir. MSI-H veya dMMR rahim kanserlerinde immünoterapi tedavi seçenekleri açısından önemli bir biyobelirteçtir.

HER2 pozitif rahim kanserinde kemoterapi nasıl verilir?

HER2 pozitif ileri veya tekrarlayan uterin seröz karsinomda karboplatin-paklitaksel tedavisine trastuzumab eklenebilir. Trastuzumab klasik bir kemoterapi değil, HER2 proteinini hedefleyen biyolojik bir tedavidir. Uygun HER2 pozitif karsinosarkomlarda da bu kombinasyon değerlendirilebilir.

Seröz rahim kanserinde kemoterapi verilir mi?

Seröz rahim kanseri sistemik yayılım potansiyeli daha yüksek olan agresif histolojik tiplerden biridir. Bu nedenle kemoterapi tedavide önemli bir yere sahiptir. Karboplatin-paklitaksel sık kullanılan kombinasyondur ve HER2 pozitif ileri hastalıkta trastuzumab eklenebilir.

Rahim karsinosarkomunda kemoterapi verilir mi?

Evet. Karsinosarkom yüksek dereceli bir rahim kanseri olarak değerlendirilir ve karboplatin-paklitaksel önemli sistemik tedavi seçeneklerinden biridir. HER2 pozitif hastalarda trastuzumab eklenmesi değerlendirilebilir. Daha sonraki basamaklarda ifosfamid içeren rejimler de bazı hastalarda kullanılabilir.

Rahim kanseri tekrarlarsa aynı kemoterapi tekrar verilebilir mi?

Bazen verilebilir ancak karar hastanın daha önce aldığı tedaviye, tedaviden sonra geçen süreye ve hastalığın özelliklerine göre verilir. Daha önce karboplatin-paklitaksel alan bir hastada yeniden aynı rejimin kullanılması her zaman en uygun seçenek olmayabilir. Moleküler biyobelirteçlere göre immünoterapi veya hedefe yönelik tedaviler tercih edilebilir.

Rahim kanseri kemoterapi sonrası ilerlerse ne yapılır?

Platin bazlı tedaviden sonra hastalık ilerlediğinde farklı sistemik tedaviler değerlendirilebilir. MMR/MSI, HER2, TMB, NTRK ve RET gibi biyobelirteçlerin durumu tedavi seçimini etkileyebilir. pMMR hastalarda lenvatinib-pembrolizumab, dMMR/MSI-H hastalarda immünoterapi ve uygun moleküler hedefi bulunan hastalarda hedefe yönelik tedaviler seçenek olabilir.

Lenvatinib ve pembrolizumab kemoterapi midir?

Hayır. Lenvatinib hedefe yönelik bir tirozin kinaz inhibitörüdür, pembrolizumab ise immünoterapidir. Bu kombinasyon klasik sitotoksik kemoterapi değildir ancak özellikle daha önce platin bazlı tedavi almış bazı ileri veya tekrarlayan rahim kanseri hastalarında önemli bir sistemik tedavi seçeneğidir.

Rahim kanseri kemoterapisi saç döker mi?

Paklitaksel içeren tedavilerde saç dökülmesi sık görülür. Saç dökülmesi çoğunlukla geçicidir ve kemoterapi tamamlandıktan sonra saçlar yeniden uzamaya başlar. Saçın dökülme miktarı tedavinin etkinliğini göstermez.

Rahim kanseri kemoterapisi el ve ayaklarda uyuşma yapar mı?

Evet. Paklitaksel periferik nöropatiye neden olabilir. El ve ayak parmaklarında uyuşma, karıncalanma, yanma veya ağrı gelişebilir. Belirtiler günlük aktiviteleri etkilemeye başlarsa tedavi ekibine bildirilmelidir; doz veya tedavi planında değişiklik gerekebilir.

Rahim kanseri kemoterapisinde kan değerleri düşer mi?

Evet. Kemoterapi kemik iliğini geçici olarak baskılayabilir. Beyaz kan hücreleri, hemoglobin veya trombositler düşebilir. Her kür öncesinde kan sayımı yapılmasının nedenlerinden biri tedavinin güvenli şekilde uygulanıp uygulanamayacağını değerlendirmektir.

Kemoterapi sırasında ateş olursa ne yapılmalıdır?

Kemoterapi alan hastada özellikle 38°C ve üzerindeki ateş önemlidir. Beyaz kan hücreleri düşükse ciddi enfeksiyon belirtisi olabilir. Bu nedenle hasta tedavi ekibiyle gecikmeden iletişime geçmeli ve gerekli değerlendirme yapılmalıdır.

Rahim kanseri kemoterapisinde bulantı olur mu?

Bulantı ve bazen kusma görülebilir ancak günümüzde kullanılan bulantı önleyici ilaçlarla çoğu hastada kontrol altına alınabilir. Bulantı devam ederse antiemetik tedaviler yeniden düzenlenebilir.

Rahim kanseri kemoterapisi sırasında ne yenmelidir?

Katı bir “kanser diyeti” gerekli değildir. Yeterli protein, enerji ve sıvı alınması önemlidir. Bulantı dönemlerinde küçük ve sık öğünler tercih edilebilir. Gereksiz besin kısıtlamaları kilo ve kas kaybına neden olabileceği için önerilmez. Bitkisel ürünler ve takviyeler kullanılmadan önce tedavi ekibine danışılmalıdır.

Rahim kanseri kemoterapisi sırasında yürüyüş yapılabilir mi?

Genel durumu uygun hastalarda hafif ve düzenli fiziksel aktivite yararlı olabilir. Yürüyüş kas kaybını azaltmaya ve tedaviye bağlı yorgunlukla baş etmeye yardımcı olabilir. Egzersizin düzeyi hastanın kan değerleri, ameliyat sonrası durumu ve genel sağlık durumuna göre ayarlanmalıdır.

Rahim kanserinde kemoterapinin işe yaradığı nasıl anlaşılır?

Metastatik veya ölçülebilir hastalıkta belirli sayıda kürden sonra tomografi veya diğer görüntüleme yöntemleriyle tümörlerin boyutu değerlendirilir. Tümörlerin küçülmesi, kaybolması veya uzun süre büyümeden stabil kalması tedavi yanıtı olarak kabul edilebilir. Hastanın ağrı veya kanama gibi şikâyetlerinin azalması da klinik yanıt göstergelerindendir.

Rahim kanserinde kemoterapi bitince ne olur?

Tedavinin devamı hastanın aldığı rejime göre değişir. Bazı hastalarda aktif tedavi tamamlanarak takip dönemine geçilirken, kemoterapiyle birlikte immünoterapi alan hastalarda kemoterapi bittikten sonra immünoterapi idame şeklinde devam edebilir. Takip planı hastalığın başlangıçtaki evresi ve tedavi yanıtına göre oluşturulur.