HPV ve Smear Testi: HPV DNA, mRNA, Self-Test ve Sonuçların Ayrıntılı Rehberi
HPV testi yaptıran pek çok kişinin eline üzerinde “HPV 16 pozitif”, “diğer yüksek riskli HPV pozitif”, “HPV negatif” ya da “sitoloji normal” yazan bir rapor geçiyor. Fakat asıl önemli soru çoğu zaman raporun üzerinde yazmıyor: Bu sonuç benim için gerçekten ne anlama geliyor?
HPV ve smear testleri rahim ağzı kanserinden korunmada kullandığımız en önemli tarama araçları arasındadır. Ancak her HPV testi aynı değildir. Bazı testler virüsün DNA'sını, bazıları mRNA'sını araştırır. Bazıları yalnızca yüksek riskli HPV varlığını bildirirken, bazıları HPV 16, HPV 18 ve diğer tipleri ayrı ayrı gösterebilir. Örneğin kişinin kendi örneğini aldığı HPV self-sampling yöntemleri de giderek daha fazla kullanılmaktadır.
Bu nedenle “HPV testi yaptırdım” cümlesi tek başına testin kalitesi, klinik geçerliliği veya sonucunun nasıl yorumlanması gerektiği hakkında yeterli bilgi vermez.
HPV Nedir?
HPV, yani Human Papillomavirus (İnsan Papilloma Virüsü), tek bir virüsü değil, çok sayıda farklı HPV tipini içeren geniş bir virüs ailesini ifade eder. HPV enfeksiyonu oldukça yaygındır ve yaşam boyunca cinsel olarak aktif kişilerin önemli bir bölümü HPV ile karşılaşabilir.
Burada önemli olan nokta şudur: HPV pozitif olmak kanser olmak anlamına gelmez. HPV enfeksiyonlarının önemli bir bölümü bağışıklık sistemi tarafından zaman içinde baskılanır veya tespit edilemeyecek düzeye gelir. Rahim ağzı kanseri açısından asıl önemli olan bazı yüksek riskli HPV tiplerinin kalıcı enfeksiyon oluşturmasıdır.
Özellikle HPV 16 ve HPV 18 rahim ağzı kanseri açısından en önemli yüksek riskli tipler arasında yer alır. Bunun yanında HPV 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59 ve bazı test sistemlerinde risk grubuna dahil edilen diğer tipler de klinik değerlendirmede önem taşıyabilir.
HPV sonucu bize öncelikle virüsle ilgili bilgi verir. Kanser öncüsü hücresel değişiklik olup olmadığını değerlendirmek için kişinin yaşı, HPV tipi, sitoloji sonucu, önceki testleri ve gerektiğinde kolposkopi/biyopsi sonuçları birlikte değerlendirilir.
HPV'nin nasıl bulaştığını ayrıntılı olarak öğrenmek isteyenler HPV bulaşıcı mıdır? başlıklı yazıyı okuyabilir.
HPV enfeksiyonunun rahim ağzı kanseri ile ilişkisini ayrıca HPV kanser yapar mı? sayfasında ayrıntılı olarak anlattım.
HPV Testi ile Smear Testi Aynı Şey midir?
Hayır. Günlük konuşmada HPV testi ve smear testi bazen birbirinin yerine kullanılsa da iki test farklı şeyleri araştırır.
| Özellik | HPV testi | Smear / sitoloji |
|---|---|---|
| Temel olarak ne araştırır? | Yüksek riskli HPV'ye ait moleküler hedefleri | Rahim ağzındaki hücrelerin görünümünü |
| DNA araştırabilir mi? | Evet, HPV DNA testleri araştırır | Hayır |
| mRNA araştırabilir mi? | Bazı HPV testleri araştırır | Hayır |
| Hücre anormalliğini gösterir mi? | Doğrudan sitolojik hücre değerlendirmesi yapmaz | Evet |
| HPV tipini gösterebilir mi? | Testin özelliğine göre evet | Hayır |
| Kanser taramasında kullanılabilir mi? | Evet | Evet |
Bunu daha kolay anlamak için şöyle düşünebiliriz:
HPV testi
“Rahim ağzı kanseri açısından önemli olabilecek yüksek riskli HPV mevcut mu?” sorusuna yanıt vermeye çalışır.
Smear testi
“Rahim ağzından alınan hücrelerde anormal değişiklikler görüyor muyuz?” sorusuna yanıt vermeye çalışır.
Bu fark, HPV pozitif fakat smear normal olan bir kişinin sonucunu anlamak açısından özellikle önemlidir. Böyle bir sonuç çelişki değildir. HPV saptanmış olabilir fakat henüz smear ile görülebilecek düzeyde hücresel değişiklik oluşmamış olabilir.
HPV Testi Nedir?
HPV testi, klinik olarak önemli HPV tiplerine ait moleküler hedeflerin bir örnek içerisinde bulunup bulunmadığını araştıran laboratuvar testidir.
Burada “HPV testi” ifadesinin altında farklı teknolojiler bulunabileceğini bilmek gerekir. Bir laboratuvar raporunda yalnızca “HPV testi” yazması test hakkında bütün bilgiyi vermez.
Bir HPV testini değerlendirirken şu sorular önemlidir:
- Test HPV DNA mı araştırıyor?
- HPV mRNA mı araştırıyor?
- Hangi yüksek riskli HPV tiplerini kapsıyor?
- HPV 16 ve HPV 18 ayrı raporlanıyor mu?
- Diğer tiplerde genişletilmiş genotipleme yapılıyor mu?
- Hangi örnek türü için valide edilmiş?
- Klinisyen tarafından alınmış servikal örnek için mi valide?
- Kişinin kendi aldığı vajinal örnek için de valide mi?
- Primer tarama amacıyla klinik olarak valide edilmiş mi?
- Yeterli örnek alındığını kontrol eden bir sistem var mı?
Dolayısıyla laboratuvar testlerinin değerlendirilmesinde yalnızca “son teknoloji”, “PCR yöntemi” veya “çok sayıda HPV tipine bakıyor” gibi ifadeler yeterli değildir.
HPV DNA Testi Nedir?
HPV DNA testi, HPV'nin genetik materyali olan DNA'yı araştırır. Günümüzde rahim ağzı kanseri taramasında kullanılan moleküler HPV testlerinin önemli bir bölümü bu prensibe dayanır.
Yüksek riskli HPV DNA'nın saptanması kişinin o anda rahim ağzı kanseri olduğu anlamına gelmez. Testin söylediği şey, kullanılan testin hedeflediği HPV tiplerinden birine ait DNA'nın örnekte saptandığıdır.
Bu ayrım çok önemlidir. Çünkü HPV enfeksiyonu oldukça yaygın olmasına rağmen HPV ile karşılaşan her kişide CIN3 veya rahim ağzı kanseri gelişmez.
HPV DNA testi neden güçlü bir tarama yöntemidir?
Rahim ağzı kanserinin gelişim sürecinde yüksek riskli HPV enfeksiyonu merkezi bir rol oynadığı için, virüsün varlığını hücresel değişiklikler belirgin hale gelmeden önce saptamak mümkün olabilir.
Bu nedenle HPV temelli taramanın en önemli avantajlarından biri yüksek negatif prediktif değeridir. Uygun yaş grubunda, uygun örnekle ve klinik olarak valide bir yüksek riskli HPV testi negatif olduğunda yakın gelecekte ciddi servikal lezyon bulunma/gelişme olasılığı oldukça düşüktür.
Çünkü test yalnızca “bugün smear normal” demekten farklı bir bilgi verir. Klinik olarak valide bir yüksek riskli HPV testinin negatif olması, taranan kişide önemli HPV ilişkili servikal hastalık riskinin düşük olduğuna ilişkin güçlü bir güvence sağlayabilir.
HPV mRNA Testi Nedir?
HPV mRNA testleri DNA testlerinden farklı bir moleküler hedefi araştırır. Bazı mRNA temelli testler yüksek riskli HPV tiplerinin özellikle E6/E7 onkogen ekspresyonuyla ilişkili mRNA hedeflerini saptamaya yöneliktir.
Bu nedenle internette zaman zaman “mRNA testi aktif enfeksiyonu gösterir, DNA testi ise gereksiz pozitiflik verir” gibi aşırı basitleştirilmiş ifadeler görülebilir. Bu yaklaşım klinik karar vermek için yeterince doğru değildir.
DNA ve mRNA testlerinin performansı; kullanılan platforma, hedeflenen HPV tiplerine, örnek alma yöntemine, çalışılan popülasyona ve testin hangi klinik amaçla kullanıldığına göre değişebilir.
Dolayısıyla “mRNA her zaman DNA'dan iyidir” veya “DNA her zaman mRNA'dan iyidir” şeklinde evrensel bir kural yoktur.
HPV DNA Testi ile HPV mRNA Testi Arasındaki Fark Nedir?
| HPV DNA | HPV mRNA | |
|---|---|---|
| Araştırılan hedef | HPV DNA'sı | Belirli viral mRNA hedefleri |
| Moleküler test mi? | Evet | Evet |
| Tarama amacıyla kullanılabilir mi? | Valide platformlarda evet | Kullanım amacı ve platforma göre değişir |
| Genotipleme | Platforma göre değişir | Platforma göre değişir |
| Self-sampling | Özellikle valide PCR tabanlı DNA testlerinde güçlü kanıt vardır | Self-sampling için kanıt DNA testleri kadar güçlü değildir |
Buradaki en önemli noktalardan biri örnek alma yöntemi ile test teknolojisinin birlikte değerlendirilmesidir.
Örneğin bir HPV testinin klinisyen tarafından alınmış servikal örnekte başarılı olması, aynı testin kişinin kendi aldığı vajinal örnekte otomatik olarak aynı performansı göstereceği anlamına gelmez.
PCR HPV Testi Nedir?
PCR, yani polymerase chain reaction, hedeflenen genetik materyalin saptanmasına olanak sağlayan güçlü bir moleküler yöntemdir. Günümüzde pek çok yüksek riskli HPV DNA testi PCR tabanlı teknolojiler kullanmaktadır.
Ancak burada hastaların bilmesi gereken çok önemli bir ayrıntı vardır: “PCR ile çalışılıyor” ifadesi tek başına testin klinik olarak iyi bir serviks kanseri tarama testi olduğunu kanıtlamaz.
Bir test laboratuvar ortamında HPV DNA'yı çok hassas şekilde saptayabilir. Buna analitik performans diyebiliriz. Fakat tarama programında önemli olan ikinci soru şudur:
Bu test, rahim ağzında tedavi gerektirebilecek önemli lezyon riski taşıyan kişileri doğru biçimde ayırabiliyor mu?
İşte burada klinik validasyon devreye girer.
HPV Genotipleme Nedir?
“HPV pozitif” sonucu her zaman yeterli değildir. Çünkü bütün yüksek riskli HPV tiplerinin oluşturduğu risk aynı değildir.
Bu nedenle modern HPV testlerinin bir bölümü yalnızca pozitif/negatif sonucu vermek yerine belirli HPV tiplerini ayrıca raporlar.
HPV 16 neden ayrı değerlendirilir?
HPV 16, rahim ağzı kanseri ve yüksek dereceli servikal lezyonlarla en güçlü ilişkisi bulunan HPV tiplerinden biridir. Bu nedenle HPV 16 pozitifliğinin klinik anlamı, daha düşük riskli bir HPV tipinin pozitifliğinden farklı olabilir.
HPV 18 neden önemlidir?
HPV 18 de rahim ağzı kanseri açısından önemli yüksek riskli HPV tiplerinden biridir ve özellikle bazı glandüler servikal hastalıklarla ilişkisi nedeniyle klinik yönetimde önem taşır.
Genişletilmiş genotipleme nedir?
Bazı yeni HPV platformları yalnızca HPV 16 ve 18'i ayırmakla kalmaz; HPV 31, 33, 45, 52, 58 gibi diğer yüksek riskli tipleri de tek tek veya belirli gruplar halinde raporlayabilir.
Bunun amacı “daha fazla sonuç vermek” değildir. Asıl amaç HPV pozitif kişileri risk düzeylerine göre daha doğru sınıflandırabilmektir.
Valide HPV Testi Ne Demektir?
HPV testleri konusunda en çok gözden kaçan kavramlardan biri validasyondur.
Bir testin kutusunun üzerinde HPV yazması, PCR kullanması veya çok sayıda HPV tipini araştırması tek başına o testin rahim ağzı kanseri taraması için yeterli bilimsel kanıta sahip olduğunu göstermez.
Klinik olarak valide HPV testi, belirli bir kullanım amacı için performansı uygun çalışmalarla değerlendirilmiş testtir.
Validasyon neden gerekir?
HPV toplumda çok yaygındır. Çok küçük miktarda viral DNA'yı bile yakalayan aşırı hassas bir laboratuvar testi ilk bakışta çok iyi görünebilir. Fakat klinik taramanın amacı mümkün olan her HPV molekülünü bulmak değildir.
Asıl amaç:
- önemli servikal hastalık riski taşıyan kişileri yakalamak,
- düşük riskli kişileri gereksiz işlemlerden korumak,
- gereksiz kolposkopileri azaltmak,
- kanser öncüsü ciddi lezyonları kaçırmamak
arasında doğru dengeyi kurmaktır.
100 kişiden 40'ına gereksiz yere “pozitif” diyen bir test çok hassas görünebilir. Fakat bunun sonucunda çok sayıda kişi gereksiz kaygı yaşayabilir ve gereksiz ileri incelemelere yönlendirilebilir. Tarama testinde yalnızca “bir şey bulmak” değil, klinik olarak anlamlı riski doğru ayırmak önemlidir.
Analitik Validasyon ile Klinik Validasyon Aynı Şey Değildir
Analitik validasyon
Testin laboratuvar açısından hedeflediği HPV DNA veya RNA'yı doğru şekilde ölçüp ölçmediğiyle ilgilidir.
Örneğin:
- çok düşük miktardaki HPV DNA'yı saptayabiliyor mu?
- başka mikroorganizmalarla çapraz reaksiyon oluyor mu?
- aynı örnek tekrar çalışıldığında benzer sonuç çıkıyor mu?
- testin saptama limiti nedir?
Klinik validasyon
Klinik validasyon ise hastalar açısından daha önemli olan soruyu sorar:
Bu test klinik olarak önemli servikal prekanseröz lezyonları yakalamada yeterli performansa sahip mi?
Bu nedenle HPV testlerini değerlendirirken yalnızca laboratuvar teknolojisine değil, testin hangi klinik popülasyonda ve hangi sonlanım noktalarına karşı değerlendirildiğine bakmak gerekir.
HPV Testinde Duyarlılık (Sensitivite) Nedir?
Duyarlılık kelimesi ilk duyulduğunda karmaşık gelebilir. Aslında oldukça basit bir soruya cevap verir:
“Gerçekten hastalığı olan 100 kişiden kaçını test yakalayabiliyor?”
Örneğin ciddi servikal lezyonu olan 100 kişinin 95'inde test pozitif çıkıyorsa, basitleştirilmiş bir anlatımla testin duyarlılığı yaklaşık %95'tir.
Hastalığı olan kişileri kaçırma olasılığı azalır. Tarama testlerinde yüksek duyarlılık bu nedenle çok önemlidir.
Ancak yalnızca duyarlılığın yüksek olması yeterli değildir. Testin hastalığı olmayan kişilere gereksiz yere pozitif dememesi de gerekir. Bu noktada özgüllük devreye girer.
HPV Testinde Özgüllük (Spesifisite) Nedir?
Özgüllük şu sorunun cevabıdır:
“Gerçekten önemli hastalığı olmayan 100 kişiden kaçına test doğru biçimde negatif diyebiliyor?”
Özgüllüğü düşük bir test çok fazla pozitif sonuç üretebilir. Bunun sonucunda daha fazla kişinin tekrar teste, sitolojiye veya kolposkopiye yönlendirilmesi gerekebilir.
Rahim ağzı kanseri taramasında amaç mümkün olan en yüksek duyarlılığı elde ederken kabul edilebilir bir özgüllüğü korumaktır.
Pozitif Prediktif Değer (PPV) Nedir?
Hastalar açısından belki de en anlamlı kavramlardan biri budur.
Pozitif prediktif değer kabaca şu soruya yanıt verir:
“Testim pozitif çıktı. Gerçekten araştırdığımız hastalığın bende bulunma olasılığı nedir?”
Burada şaşırtıcı bir nokta vardır: Pozitif prediktif değer yalnızca testin kalitesine bağlı değildir. Testin uygulandığı toplumdaki hastalık sıklığına ve kişinin başlangıç riskine de bağlıdır.
Basit bir örnek
Aynı HPV testi 25 yaşındaki düşük riskli bir popülasyonda ve daha önce ciddi servikal lezyon öyküsü bulunan daha yüksek riskli bir popülasyonda kullanıldığında aynı pozitif sonuç, aynı klinik riski ifade etmeyebilir.
Bu nedenle HPV sonucunun yorumlanması kişinin yaşından, önceki testlerinden ve sitoloji sonucundan bağımsız yapılmamalıdır.
Negatif Prediktif Değer (NPV) Nedir?
Negatif prediktif değer ise şu soruya cevap verir:
“Testim negatif çıktıysa önemli hastalığın gerçekten bulunmama olasılığı nedir?”
HPV temelli serviks kanseri taramasının en güçlü yönlerinden biri, uygun koşullarda kullanılan valide yüksek riskli HPV testlerinin sağladığı yüksek negatif güvence düzeyidir.
Bu nedenle HPV negatifliği yalnızca “virüs çıkmadı” şeklinde değerlendirilmemelidir. Tarama bağlamında negatif sonuç, gelecekteki servikal prekanser riskinin değerlendirilmesinde de önem taşır.
HPV Self-Sampling Nedir?
HPV taramasındaki en önemli gelişmelerden biri kişinin vajinal örneğini kendisinin alabilmesine olanak sağlayan self-sampling yöntemleridir.
Burada terminoloji önemlidir. “Self-test” ifadesi günlük kullanımda yaygın olsa da teknik olarak çoğu sistemde kişinin yaptığı işlem testin kendisini gerçekleştirmek değil, örneği kendisinin almasıdır.
Yani kişi vajinal örneği uygun örnek alma aparatıyla alır; HPV analizi daha sonra uygun laboratuvar sisteminde gerçekleştirilir.
Kişi örneği kendisi alabilir; fakat moleküler HPV analizi valide laboratuvar platformunda gerçekleştirilir.
Neden self-sampling geliştirildi?
Bazı kişiler jinekolojik muayene nedeniyle serviks kanseri taramasına katılmak istemeyebilir veya sağlık hizmetine erişimde güçlük yaşayabilir. Self-sampling taramaya katılımı artırabilecek alternatif bir örnek alma yöntemi sunar.
Dünya Sağlık Örgütü de HPV self-sampling yöntemlerini uygun HPV tarama programları içerisinde tarama kapsamını artırabilecek seçeneklerden biri olarak değerlendirmektedir.
Evde HPV Testi Güvenilir midir?
Bu soruya yalnızca “evet” veya “hayır” demek doğru değildir.
Doğru soru şudur:
“Hangi örnek alma aparatı, hangi örnek türü ve hangi HPV testi birlikte kullanılıyor?”
Çünkü self-sampling performansı kullanılan HPV analiz yönteminden bağımsız değildir. Özellikle klinik olarak valide, PCR tabanlı HPV DNA testleriyle uygun şekilde alınmış self-sampling örneklerinde klinisyen tarafından alınan örneklere yakın performans gösteren veriler bulunmaktadır.
Buna karşılık her HPV testinin self-sampling için valide olduğunu varsaymak doğru değildir.
Bir self-test kiti alırken yalnızca kutuya bakmak neden yetmez?
İnternette “HPV evde test kiti”, “HPV self-test”, “28 tip HPV testi”, “40 tip HPV testi” gibi çok farklı ürünlerle karşılaşılabilir.
Ancak daha fazla HPV tipi araştırılması otomatik olarak daha iyi rahim ağzı kanseri taraması anlamına gelmez.
Şunların bilinmesi gerekir:
- Örneği hangi cihazla alıyorsunuz?
- Örnek vajinal mi, servikal mi?
- Hangi taşıma sıvısı kullanılıyor?
- Örnek oda sıcaklığında ne kadar stabil?
- Hangi laboratuvar platformunda çalışılacak?
- Test self-collected vaginal specimen için valide mi?
- Yüksek riskli HPV tipleri hangileri?
- HPV 16 ve 18 ayrı raporlanıyor mu?
- Örneğin yeterli olup olmadığını gösteren internal kontrol var mı?
HPV Self-Test Nasıl Yapılır?
Kullanılan sisteme göre uygulama ayrıntıları değişebilir. Bu nedenle kişinin elindeki kitin üretici talimatları esas alınmalıdır. Genel prensip ise vajinal bölgeden uygun bir örnek alma cihazıyla materyal elde edilmesi ve bu örneğin laboratuvara gönderilmesidir.
Self-sampling ile alınan örnek vajinal örnektir. Klinisyen tarafından spekulum muayenesi sırasında doğrudan serviksten alınan örnekle anatomik olarak aynı örnek değildir.
Buna rağmen modern moleküler HPV DNA testlerinin yüksek analitik duyarlılığı nedeniyle, uygun valide sistemlerde self-collected vajinal örneklerin servikal prekanser taramasında etkili olabileceğine ilişkin güçlü bilimsel kanıt bulunmaktadır.
Self-sampling sırasında en önemli sorun nedir?
En önemli konulardan biri örneğin gerçekten yeterli alınmış olmasıdır.
Bu nedenle bazı modern moleküler platformlarda yalnızca HPV hedefi değil, örneğin yeterliliğini değerlendirmeye yardımcı olabilecek internal cellular control sistemleri bulunabilir.
HPV Self-Sampling Kimler İçin Düşünülebilir?
Self-sampling özellikle rutin servikal taramaya çeşitli nedenlerle katılamayan kişilerde önemli bir seçenek olabilir.
Örneğin:
- jinekolojik muayeneden çekinenler,
- spekulum muayenesini istemeyenler,
- sağlık merkezine erişimi güç olanlar,
- uzun süredir serviks kanseri taraması yaptırmamış kişiler,
- kişisel veya kültürel nedenlerle klinisyen tarafından örnek alınmasını istemeyenler
için taramaya katılımı artırabilecek bir yöntem olabilir.
Ancak self-sampling seçeneğinin bulunması jinekolojik muayenenin gereksiz olduğu anlamına gelmez. HPV sonucu pozitif olduğunda veya kişinin kanama, ilişki sonrası kanama, anormal akıntı gibi yakınmaları olduğunda klinik değerlendirme gerekebilir.
HPV Self-Sampling Yönteminin Sınırları Nelerdir?
Self-sampling çok değerli bir tarama seçeneğidir fakat her klinik sorunu çözmez.
1. Smear değerlendirmesinin doğrudan karşılığı değildir
Vajinal self-sampling örneği HPV testi açısından kullanılabilir; ancak klasik servikal sitoloji için klinisyen tarafından serviksten alınmış uygun hücresel örneğin yerini her durumda tutmaz.
2. HPV pozitifliği sonrası ek değerlendirme gerekebilir
Self-sampling sonucunun pozitif çıkması durumunda HPV tipi, yaş, önceki tarama sonuçları ve mevcut algoritmaya göre klinisyen tarafından alınan örnek, sitoloji veya kolposkopi gerekebilir.
3. Her moleküler HPV testi self-sampling için valide değildir
Bir testin servikal örnekte valide olması ile kişinin kendi aldığı vajinal örnekte valide olması farklı konulardır.
4. Semptomu olan kişide yalnızca self-test yeterli olmayabilir
Özellikle ilişki sonrası kanama, tekrarlayan düzensiz kanama veya açıklanamayan vajinal kanama gibi yakınmalar varsa yalnızca HPV self-test sonucuna güvenerek jinekolojik değerlendirmeyi ertelemek doğru değildir.
Smear Testi Nedir?
Pap smear veya servikal sitoloji, rahim ağzından alınan hücrelerin mikroskop altında değerlendirilmesine dayanır.
HPV testinin aksine smear doğrudan HPV DNA'sını veya mRNA'sını araştırmaz. Patolog veya sitoloji sistemi hücrelerde HPV enfeksiyonu ve servikal prekanser ile ilişkili olabilecek morfolojik değişiklikleri değerlendirir.
Smear sonucunda şu ifadelerle karşılaşılabilir:
- NILM
- ASC-US
- ASC-H
- LSIL
- HSIL
- AGC
- AIS
Bu sonuçların her biri farklı anlam taşır ve değerlendirme yalnızca “smear pozitif” veya “smear negatif” şeklinde yapılmamalıdır.
Sıvı Bazlı Smear Nedir?
Sıvı bazlı sitolojide rahim ağzından alınan hücreler doğrudan cama yayılmak yerine özel bir sıvı ortam içerisine aktarılır. Laboratuvarda hücrelerden daha standart bir preparat hazırlanabilir.
Sıvı bazlı örneklerin önemli avantajlarından biri, uygun sistemlerde aynı örnek materyalinin HPV testi gibi ek moleküler incelemeler için de kullanılabilmesidir.
Ancak “sıvı bazlı” olması tek başına sonucun kusursuz olduğu anlamına gelmez. Örneğin doğru bölgeden ve yeterli hücresel materyalle alınması hâlâ önemlidir.
HPV Testi mi Daha İyi, Smear Testi mi?
Bu sorunun yanıtı kişinin yaşına, tarama programına, önceki sonuçlarına ve klinik durumuna göre değişir. Fakat modern serviks kanseri taramasında yüksek riskli HPV testi giderek merkezi bir rol üstlenmiştir.
Bunun temel nedeni HPV testinin servikal prekanser açısından yüksek duyarlılık ve özellikle negatif sonuçta güçlü uzun dönem güvence sağlayabilmesidir.
Smear ise hücresel değişiklik hakkında farklı ve tamamlayıcı bir bilgi sağlar.
Bu nedenle bazı algoritmalarda HPV primer tarama testi olarak kullanılır ve HPV pozitif kişiler sitoloji, genotipleme veya diğer triage yöntemleriyle risk gruplarına ayrılır.
HPV + Smear Birlikte Yapılırsa: Co-Test Nedir?
HPV testi ile servikal sitolojinin aynı tarama döneminde birlikte kullanılmasına co-testing adı verilir.
Burada iki farklı bilgi aynı anda elde edilir:
- Yüksek riskli HPV mevcut mu?
- Hücrelerde anormal sitolojik değişiklik var mı?
Ancak iki testin birlikte yapılması her yaş grubunda ve her kişide otomatik olarak gerekli değildir. Tarama stratejileri ülkenin rehberine, kullanılan testlere ve kişinin risk durumuna göre değişebilir.
Türkiye'de HPV ve Rahim Ağzı Kanseri Taraması Nasıl Yapılıyor?
Türkiye'deki ulusal serviks kanseri tarama programında HPV DNA temelli tarama önemli bir yer tutmaktadır.
Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen toplum tabanlı programda belirlenen yaş grubundaki kadınlara HPV temelli tarama uygulanmaktadır. Ulusal programın amacı kanser gelişmeden önce yüksek riskli kişileri belirlemek ve gerekli ileri değerlendirmeye yönlendirmektir.
Daha önce CIN2, CIN3, AIS veya serviks kanseri öyküsü bulunan; bağışıklık sistemi baskılanmış olan; anormal kanaması bulunan veya daha önce anormal HPV/smear sonucu olan kişiler standart toplum tarama aralıklarından farklı şekilde takip edilebilir.
HPV Testinin Negatif Çıkması Ne Anlama Gelir?
Klinik olarak valide bir yüksek riskli HPV testinde negatif sonuç alınması, testin araştırdığı yüksek riskli HPV tiplerinin örnekte saptanmadığı anlamına gelir.
Tarama açısından bu oldukça değerli bir sonuçtur çünkü yüksek riskli HPV negatifliği önemli servikal prekanser bulunma riskinin düşük olduğuna ilişkin güçlü güvence sağlar.
Ancak hiçbir tarama testi “ömür boyu sıfır risk” anlamına gelmez.
Kişi daha sonra yeni bir HPV enfeksiyonu edinebilir veya çok nadiren testin saptama sınırları, örnek kalitesi gibi faktörler sonucu etkileyebilir.
Bu nedenle HPV negatifliği “bir daha tarama yaptırmama gerek yok” anlamına gelmez; uygun tarama aralığında yeniden değerlendirme gerekir.
HPV Testinin Pozitif Çıkması Ne Anlama Gelir?
HPV pozitifliği testin araştırdığı yüksek riskli HPV tiplerinden en az birine ait moleküler hedefin örnekte saptandığını gösterir.
Fakat buradan doğrudan şu sonuçların hiçbiri çıkarılamaz:
- “Kanserim var.”
- “Kesin kanser olacağım.”
- “HPV yeni bulaştı.”
- “HPV'yi eşimden yeni aldım.”
- “Eşim beni aldattı.”
- “Mutlaka ameliyat olmam gerekiyor.”
HPV enfeksiyonu uzun süre sessiz kalabilir ve pozitifliğin zamanlamasından enfeksiyonun ne zaman veya kimden edinildiğini güvenilir biçimde belirlemek çoğu durumda mümkün değildir.
HPV pozitifliği sonrasında asıl soru “HPV var mı?” sorusundan “Bu HPV pozitifliğinin oluşturduğu servikal hastalık riski ne kadar?” sorusuna dönüşür.
Bu risk değerlendirmesinde HPV genotipi, sitoloji, yaş, önceki HPV sonuçları, daha önce CIN2/CIN3 tedavisi bulunup bulunmadığı ve gerektiğinde kolposkopi sonuçları önem taşır.
HPV Pozitif Çıktıysa Bundan Sonra Ne Olur?
HPV pozitifliğinde herkese aynı işlem uygulanmaz. HPV'nin tipi, smear sonucu ve kişinin önceki öyküsü sonraki adımı belirler.
HPV enfeksiyonunun yönetimini ayrıntılı okumak için HPV Tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Korunmada HPV aşılarının yeri, aşı tipleri ve HPV pozitif kişilerin aşılanması hakkındaki ayrıntılar için HPV Aşıları sayfasını inceleyebilirsiniz.
HPV 16 Pozitif Ne Demektir?
HPV testinde HPV 16 pozitif sonucunun görülmesi hastalarda doğal olarak ciddi kaygı yaratabilir. Bunun nedeni HPV 16'nın rahim ağzı kanseri ile en güçlü ilişkisi bulunan yüksek riskli HPV tiplerinden biri olmasıdır.
Ancak ilk ve en önemli cümle şudur:
HPV 16 pozitifliğinde risk değerlendirmesini yalnızca “virüs var veya yok” şeklinde yapmak doğru değildir. Şu bilgiler birlikte değerlendirilir:
- smear sonucu,
- kişinin yaşı,
- daha önce HPV 16 pozitif olup olmadığı,
- HPV pozitifliğinin devam edip etmediği,
- daha önce CIN2 veya CIN3 geçirip geçirmediği,
- daha önce LEEP veya konizasyon yapılıp yapılmadığı,
- bağışıklık sistemini etkileyen özel bir durum bulunup bulunmadığı,
- kolposkopi ve biyopsi sonuçları.
HPV 16 pozitif ama smear normal olabilir mi?
Evet. Bu oldukça önemli bir noktadır.
HPV testi virüsün moleküler varlığını araştırırken smear testi hücrelerin görünümünü değerlendirir. Dolayısıyla HPV 16 saptanmasına rağmen servikal hücreler o sırada sitolojik olarak normal görünebilir.
Bu iki sonucun bir arada bulunması laboratuvar hatası olduğu anlamına gelmez.
HPV 16'nın yüksek riskli genotip olması nedeniyle, birçok risk temelli yönetim yaklaşımında sitoloji normal olsa dahi kolposkopik değerlendirme gündeme gelebilir. Ancak kişinin nihai yönetimi yalnızca internetten okunan bir algoritmayla değil, yaşı ve önceki tarama öyküsü birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
HPV 18 Pozitif Ne Demektir?
HPV 18 de rahim ağzı kanseri açısından özel önem taşıyan yüksek riskli HPV tiplerinden biridir. HPV 18 özellikle serviksin glandüler hücrelerinden gelişen bazı lezyonlar ve adenokarsinomlarla ilişkisi nedeniyle değerlendirmede ayrı bir yere sahiptir.
Bu nedenle HPV 18 pozitifliğinde smear sonucunun normal olması her zaman “risk yok” anlamına gelmez.
HPV 18 pozitifliği de kanser tanısı değildir. Ancak uygun ileri değerlendirme gerektirebilecek bir risk göstergesidir.
“Diğer Yüksek Riskli HPV Pozitif” Ne Demektir?
Bazı HPV raporlarında HPV 16 ve HPV 18 ayrı olarak gösterilirken diğer yüksek riskli tipler tek bir grup altında raporlanır.
Örneğin rapor şöyle olabilir:
HPV 18: Negatif
Diğer yüksek riskli HPV: Pozitif
Bu durumda kişinin mutlaka düşük riskli bir HPV taşıdığı düşünülmemelidir. Tam tersine, testin yüksek risk panelindeki HPV tiplerinden biri saptanmıştır; ancak kullanılan test bu tipi tek tek raporlamamış olabilir.
HPV 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 ve 59 gibi tipler yüksek riskli grup içerisinde değerlendirilebilir. Kullanılan test platformuna göre HPV 66 veya 68 gibi tiplerin raporlanma biçimi değişebilir.
HPV 16/18 negatif ama diğer HPV pozitifse risk yok mudur?
Hayır. Risk genellikle HPV 16 veya 18 pozitifliğinden farklıdır ancak sıfır değildir.
Bu nedenle sonraki adım smear sonucu, genotip bilgisi, önceki HPV testleri ve kişinin risk geçmişiyle birlikte belirlenir.
Genişletilmiş HPV Genotipleme Neden Önem Kazanıyor?
Geleneksel yaklaşımda HPV testleri çoğunlukla HPV 16, HPV 18 ve “diğer yüksek riskli HPV” şeklinde raporlanıyordu. Yeni nesil bazı test sistemleri ise daha ayrıntılı genotip bilgisi sunabiliyor.
Bunun nedeni her yüksek riskli HPV tipinin oluşturduğu uzun dönem riskin birbirinin tamamen aynısı olmamasıdır.
Örneğin HPV 16 ile HPV 56 pozitifliğinin aynı klinik risk kategorisinde değerlendirilmesi her zaman optimal olmayabilir.
Genişletilmiş genotiplemenin temel amacı daha fazla laboratuvar sonucu üretmek değil, HPV pozitif kişileri daha doğru risk gruplarına ayırmaktır.
Hangi HPV Testleri Kullanılıyor?
Dünyada farklı üreticilere ait çok sayıda HPV moleküler test sistemi vardır. Bunların bir bölümü HPV DNA'sını, bir bölümü viral mRNA hedeflerini saptar.
Örneğin uluslararası düzenleyici otoritelerde değerlendirilmiş HPV platformları arasında cobas HPV, BD Onclarity HPV, Alinity m HR HPV ve Aptima HPV gibi sistemler bulunmaktadır. Bunların tamamı aynı teknolojiye sahip değildir ve genotipleme yetenekleri de birbirinden farklıdır.
| Test yaklaşımı | Temel hedef | Genotipleme | Dikkat edilmesi gereken |
|---|---|---|---|
| PCR tabanlı HPV DNA | Viral DNA | Platforma göre değişir | Hangi örnek ve endikasyon için valide edildiği |
| HPV DNA amplifikasyon testleri | Viral DNA | Test sistemine göre değişir | Klinik tarama validasyonu |
| HPV mRNA testleri | Viral mRNA | Platforma göre değişir | Hangi klinik amaç için onaylandığı |
| Genişletilmiş genotipleme | Çoğunlukla HPV DNA | Daha ayrıntılı | Ek genotip bilgisinin klinik karşılığı |
FDA onaylı HPV testi ne demektir?
FDA onayı, testin Amerika Birleşik Devletleri'nde belirli kullanım amacı ve belirli örnek türleri açısından değerlendirilmiş olması anlamına gelir.
Ancak “FDA onaylı” ifadesini Türkiye'deki kullanım için otomatik bir kalite damgası gibi yorumlamak doğru değildir. Bir ürünün Türkiye'deki ruhsatlandırma, tedarik ve kullanım koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Ayrıca aynı üreticinin aynı isimli testinin farklı cihaz versiyonları veya farklı örnek tipleri için ayrı onayları olabilir.
Örnek: BD Onclarity
BD Onclarity HPV Assay yüksek riskli HPV DNA'yı araştıran testlerden biridir. Güncel sistemlerinde belirli HPV tiplerini tek tek, bazı tipleri ise gruplar halinde raporlayabilen genotipleme özellikleri bulunmaktadır.
Örnek: Alinity m HR HPV
Alinity m HR HPV de servikal örneklerde yüksek riskli HPV DNA'sını araştıran moleküler sistemlerden biridir.
Örnek: Aptima HPV
Aptima HPV diğerlerinden önemli bir noktada ayrılır: viral DNA yerine yüksek riskli HPV tiplerine ait E6/E7 mRNA hedeflerini araştıran bir sistemdir.
Bu örnekler herhangi bir ticari ürün önerisi değildir. Amaç “HPV testi” adı altında birbirinden teknolojik olarak farklı testlerin bulunduğunu göstermektir.
HPV Testi Seçerken Nelere Bakılmalıdır?
Hastanın laboratuvar testlerinin bütün teknik ayrıntılarını bilmesi beklenmez. Ancak özellikle özel laboratuvarda veya self-sampling sistemiyle test yapılacaksa birkaç temel soru önemlidir.
1. Test yüksek riskli HPV için mi?
Serviks kanseri taramasındaki temel amaç klinik olarak önemli yüksek riskli HPV tiplerinin saptanmasıdır.
2. Test klinik olarak valide mi?
Yalnızca HPV DNA'yı laboratuvarda saptayabilmesi yeterli değildir. Tarama performansının uygun klinik çalışmalarla gösterilmiş olması önemlidir.
3. HPV 16 ve 18 ayrılıyor mu?
Bu genotiplerin ayrı raporlanması risk değerlendirmesinde önemli bilgiler sağlayabilir.
4. Örnek türü uygun mu?
Servikal örnek için valide edilmiş bir testin self-collected vajinal örnekte otomatik olarak aynı performansı göstereceği varsayılmamalıdır.
5. Internal kontrol var mı?
Örneğin yeterliliğinin ve test sürecinin doğru çalıştığının kontrol edilmesi moleküler testlerde önemli bir kalite unsurudur.
6. Sonucun klinik karşılığı var mı?
Çok sayıda HPV tipini raporlamak, bu bilgilerin hasta yönetimini değiştirmediği durumda otomatik olarak üstünlük sağlamaz.
HPV Pozitif Ama Smear Negatif: Bu Nasıl Olabilir?
Bu, HPV taramasında en sık kafa karıştıran sonuçlardan biridir.
Rapor şu şekilde olabilir:
Sitoloji: NILM / intraepitelyal lezyon veya malignite açısından negatif
Bu iki sonuç birbirine ters değildir.
HPV testi viral moleküler hedefi saptar. Smear ise hücrelerde oluşmuş morfolojik değişiklikleri araştırır.
Dolayısıyla HPV enfeksiyonu mevcutken hücrelerin smear görüntüsü normal olabilir.
Ne yapılmalıdır?
Bundan sonraki adım HPV genotipine ve kişinin geçmişine göre değişir.
HPV 16 veya HPV 18 gibi daha yüksek risk taşıyan genotiplerde değerlendirme, diğer yüksek riskli HPV pozitifliklerinden farklı olabilir.
Diğer yüksek riskli HPV tiplerinde ise bazı kişiler için belirli bir aralıkta HPV temelli kontrol veya ek triage testi uygun olabilir.
Smear Anormal Ama HPV Negatif Olabilir mi?
Evet. Daha az sık görülse de bu sonuç mümkündür.
Örneğin:
Smear: ASC-US
gibi bir kombinasyon görülebilir.
Bunun birkaç nedeni olabilir. Bazı sitolojik değişiklikler HPV dışında inflamasyon, atrofi veya reaktif hücresel değişikliklerle ilişkili olabilir. Ayrıca hiçbir testin duyarlılığı yüzde 100 değildir.
Bu nedenle anormal sitoloji sonucu HPV durumuyla birlikte değerlendirilir.
NILM Ne Demektir?
NILM, İngilizce Negative for Intraepithelial Lesion or Malignancy ifadesinin kısaltmasıdır.
Basitçe, smear örneğinde intraepitelyal lezyon veya malignite düşündüren sitolojik değişiklik görülmediği anlamına gelir.
Ancak NILM sonucu HPV testinin de negatif olduğu anlamına gelmez. HPV pozitif / NILM kombinasyonu mümkündür.
ASC-US Ne Demektir?
ASC-US, Atypical Squamous Cells of Undetermined Significance yani anlamı belirsiz atipik skuamöz hücreler anlamına gelir.
Smear incelemesinde bazı hücrelerin tamamen normal görünmediği ancak LSIL veya daha ileri bir lezyon olarak kesin sınıflandırılamadığı durumlarda kullanılabilir.
ASC-US bir kanser tanısı değildir.
ASC-US sonucunda yüksek riskli HPV testi, kişinin sonraki yönetimini belirlemede oldukça değerli olabilir.
ASC-US ve HPV negatif
Bu kombinasyonda önemli servikal lezyon riski genellikle HPV pozitif ASC-US'a göre daha düşüktür.
ASC-US ve HPV pozitif
Yüksek riskli HPV'nin eşlik ettiği ASC-US daha yakın değerlendirme gerektirebilir. Kişinin önceki HPV ve smear öyküsü burada önemlidir.
LSIL Ne Demektir?
LSIL, Low-grade Squamous Intraepithelial Lesion yani düşük dereceli skuamöz intraepitelyal lezyon anlamına gelir.
Çoğunlukla HPV ile ilişkili düşük dereceli hücresel değişiklikleri ifade eder. LSIL sonucu kanser anlamına gelmez.
Özellikle genç kişilerde bu değişikliklerin önemli bir kısmı gerileyebilir. Ancak yaş, HPV sonucu ve önceki tarama öyküsüne göre kolposkopi veya takip gerekebilir.
HSIL Ne Demektir?
HSIL, High-grade Squamous Intraepithelial Lesion yani yüksek dereceli skuamöz intraepitelyal lezyon anlamına gelir.
HSIL bir kanser tanısı değildir ancak CIN2 veya CIN3 gibi ciddi servikal prekanseröz lezyonların bulunma olasılığı daha yüksek olduğundan dikkatli değerlendirilmesi gereken bir sitoloji sonucudur.
ASC-H Ne Demektir?
ASC-H, “yüksek dereceli skuamöz intraepitelyal lezyon dışlanamayan atipik skuamöz hücreler” anlamına gelir.
Bu ifade sitologun hücreleri kesin olarak HSIL şeklinde sınıflandıramadığını, ancak yüksek dereceli lezyon olasılığını da güvenle dışlayamadığını belirtir.
Bu nedenle ASC-H, sıradan bir ASC-US sonucu gibi değerlendirilmez ve çoğunlukla kolposkopik inceleme gerektirir.
AGC Ne Demektir?
AGC, Atypical Glandular Cells yani atipik glandüler hücreler anlamına gelir.
Serviksin glandüler hücrelerinden veya bazı durumlarda endometriumdan kaynaklanabilecek anormal hücresel değişiklikleri ifade edebilir.
AGC sonucunun değerlendirilmesi kişinin yaşına, HPV durumuna, kanama öyküsüne ve diğer klinik özelliklere göre değişebilir.
Bu nedenle AGC, yalnızca “smear biraz bozuk” şeklinde değerlendirilmemelidir.
AIS Ne Demektir?
AIS, Adenocarcinoma in Situ ifadesinin kısaltmasıdır.
Serviksin glandüler epitelinden gelişen ciddi bir preinvaziv lezyondur. AIS, invaziv kanser ile aynı şey değildir ancak mutlaka uzman değerlendirmesi gerektiren önemli bir tanıdır.
HPV Pozitifliğinde Kolposkopi Ne Zaman Gerekir?
Kolposkopi kararının yalnızca “HPV pozitif” kelimesine göre verilmesi doğru değildir.
Modern yaklaşımda kişinin CIN3+ gelişme riski mümkün olduğunca bütün mevcut bilgiler üzerinden değerlendirilir.
Kolposkopi gereksinimini etkileyebilecek bilgiler arasında şunlar bulunur:
- HPV 16 veya HPV 18 pozitifliği,
- ASC-US, LSIL, ASC-H, HSIL veya AGC gibi sitoloji sonuçları,
- HPV'nin kalıcı pozitifliği,
- önceki kolposkopi sonuçları,
- daha önce CIN2 veya CIN3 bulunmuş olması,
- daha önce eksizyonel tedavi uygulanması.
Kolposkopi bir ameliyat mıdır?
Hayır. Kolposkopi rahim ağzının büyütülerek ayrıntılı olarak değerlendirilmesine olanak sağlayan tanısal bir muayenedir.
Gerekli görülürse şüpheli alanlardan küçük biyopsiler alınabilir.
HPV pozitif olan herkesten biyopsi alınır mı?
Hayır. Kolposkopide biyopsi gereksinimi görülen bulgulara ve risk durumuna göre belirlenir. Ancak bazı yüksek riskli klinik durumlarda endoservikal kanalın ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
HPV'nin Kalıcı Olması Neden Önemlidir?
Tek bir HPV pozitifliği ile yıllarca devam eden yüksek riskli HPV pozitifliği aynı anlamı taşımaz.
Rahim ağzı kanseri gelişiminde önemli faktörlerden biri yüksek riskli HPV enfeksiyonunun persistan yani kalıcı hale gelmesidir.
Bu nedenle önceki test sonuçları çok değerlidir.
Bir kişinin bugün HPV 16 pozitif olması ile iki yıl önce de HPV 16 pozitif olup hâlâ aynı genotipin saptanması klinik olarak aynı bilgi değildir.
Bu nedenle eski HPV ve smear raporlarının saklanması faydalıdır.
HPV'nin Temizlendiği Nasıl Anlaşılır?
Hastalar sıklıkla “HPV vücudumdan tamamen çıktı mı?” diye sorar.
Klinik pratikte takipte kullanılan bilgi, valide testle yüksek riskli HPV'nin artık saptanmamasıdır.
Ancak moleküler testte negatif hale gelmek ile virüsün biyolojik olarak vücuttaki her hücreden tamamen yok olduğunun kanıtlanması aynı şey değildir.
Bu nedenle daha doğru ifade “HPV artık saptanmıyor” şeklindedir.
HPV Testi Yanlış Pozitif Çıkabilir mi?
Hiçbir laboratuvar testi kusursuz değildir. HPV testlerinde de yanlış pozitif sonuç teorik ve pratik olarak mümkündür.
Ancak “HPV pozitifim ama hiçbir şikâyetim yok, o halde test yanlış” şeklinde düşünmek doğru değildir. HPV enfeksiyonu çoğu zaman herhangi bir belirti oluşturmaz.
Gerçek bir HPV pozitifliği ile klinik olarak anlamlı servikal hastalık bulunması da aynı şey değildir.
Bir test HPV'yi doğru şekilde saptamış olabilir fakat kişide CIN2, CIN3 veya kanser olmayabilir. Bu durum yanlış pozitif test değil, HPV pozitif fakat ciddi hastalığı olmayan bir kişi anlamına gelir.
Yanlış pozitif ile düşük pozitif prediktif değer aynı şey değildir
Bu ayrım çok önemlidir.
Bir testin pozitif olduğu kişilerden yalnızca bir kısmında ciddi lezyon bulunması, bütün diğer HPV pozitif sonuçların laboratuvar açısından “yanlış” olduğu anlamına gelmez.
Çünkü HPV enfeksiyonu kanserden çok daha yaygındır.
HPV Testi Yanlış Negatif Çıkabilir mi?
Evet, hiçbir testin duyarlılığı yüzde 100 değildir.
Yanlış negatif sonuç riskini etkileyebilecek faktörler arasında:
- yetersiz örnek alınması,
- testin araştırmadığı bir HPV tipinin bulunması,
- çok düşük viral yük,
- örnek taşıma veya laboratuvar sorunları,
- test teknolojisinin sınırları
sayılabilir.
Ancak klinik olarak valide yüksek riskli HPV testlerinin taramadaki en güçlü özelliklerinden biri önemli servikal prekanserleri saptamadaki yüksek duyarlılıklarıdır.
HPV Testi Bir Yıl Pozitif, Sonraki Yıl Negatif Olabilir mi?
Evet. Bu oldukça sık karşılaşılan bir durumdur.
Bağışıklık sistemi HPV enfeksiyonunu baskıladığında viral materyal testin saptama sınırının altına düşebilir ve sonraki test negatif hale gelebilir.
Bunun tersi de mümkündür. Daha önce negatif olan kişide daha sonra HPV pozitifliği saptanabilir.
Bu durum mutlaka yeni bir cinsel partner veya yakın zamanda gerçekleşmiş bulaş anlamına gelmez. HPV'nin doğal biyolojisi nedeniyle enfeksiyonun ne zaman edinildiğini test sonucundan kesin olarak belirlemek genellikle mümkün değildir.
HPV ve Smear Testinden Önce Nelere Dikkat Edilmeli?
Test öncesindeki hazırlık kullanılan örnek alma yöntemine ve laboratuvar sistemine göre değişebilir. Bu nedenle klinik veya laboratuvarın verdiği özel talimatlar önceliklidir.
Servikal örnek alımında aşırı kanama bulunması, vajinal ilaç kullanımı veya örnek kalitesini etkileyebilecek bazı durumlar değerlendirmeyi zorlaştırabilir.
Test zamanlaması konusunda tereddüt varsa örnek alınacak merkezden bilgi alınması en doğru yaklaşımdır.
Adetliyken HPV veya Smear Testi Yapılır mı?
HPV moleküler testleri ile smearın örnek gereksinimleri aynı değildir.
Yoğun menstrual kanama sitolojik değerlendirmeyi zorlaştırabilir ve smear örneğinin kalitesini etkileyebilir.
Bu nedenle özellikle smear planlanıyorsa yoğun kanamanın olmadığı bir zaman tercih edilebilir.
Ancak testin ertelenip ertelenmemesi kişinin klinik durumuna göre değerlendirilmelidir.
Gebelikte HPV Testi Yapılır mı?
Gebelik HPV enfeksiyonunu otomatik olarak tehlikeli hale getirmez ve HPV pozitiflik tek başına gebeliğin sonlandırılmasını gerektirmez.
Gebelik sırasında smear ve gerekli olduğunda kolposkopik değerlendirme yapılabilir. Ancak gebe kişilerin yönetiminde bazı tanısal ve tedavi edici işlemlerin zamanlaması gebe olmayan kişilerden farklıdır.
Amaç hem servikal kanser riskini güvenli şekilde değerlendirmek hem de gereksiz gebelik müdahalelerinden kaçınmaktır.
HPV Aşısı Olanların HPV Testi Yaptırması Gerekir mi?
Evet. HPV aşısı serviks kanserinden korunmada çok güçlü bir araçtır ancak mevcut aşıların hiçbiri kanserle ilişkili bütün HPV tiplerini kapsamaz.
Bu nedenle aşılanmış kişiler de yaşlarına ve ulusal tarama önerilerine uygun serviks kanseri taramasına devam etmelidir.
HPV aşılarının çeşitleri, kaç doz uygulandığı, erişkin yaşta aşının yeri ve HPV pozitif kişilerin aşılanmasıyla ilgili ayrıntılı bilgi için HPV Aşıları sayfasını inceleyebilirsiniz.
HPV Pozitif Kişi HPV Aşısı Olabilir mi?
HPV pozitifliği tek başına kişinin HPV aşısı olamayacağı anlamına gelmez.
Ancak HPV aşısı mevcut enfeksiyonu ortadan kaldırmak için kullanılan bir tedavi değildir. Aşının temel amacı henüz karşılaşılmamış aşı kapsamındaki HPV tiplerine karşı korunma sağlamaktır.
Bu nedenle “HPV pozitif oldum, aşı mevcut HPV'yi temizler mi?” sorusunun cevabı hayırdır.
HPV enfeksiyonunun tedavisi konusunda ayrıntılı bilgi için HPV Tedavisi sayfasını okuyabilirsiniz.
Erkeklerde HPV Testi Var mı?
Erkeklerde HPV enfeksiyonu görülebilir ve HPV partnerler arasında bulaşabilir. Ancak serviks kanseri taramasında kullanılan standart HPV testlerinin erkekler için aynı biçimde rutin toplum tarama testi olarak uygulanması söz konusu değildir.
Penis, skrotum, anal bölge veya ağız-boğaz gibi farklı anatomik bölgelerde HPV bulunabilir; ancak örnek alma yöntemi ve klinik amaç birbirinden farklıdır.
Bu nedenle kadınlarda kullanılan servikal HPV tarama algoritmalarının erkeklere doğrudan uygulanması doğru değildir.
HPV'nin bulaş yollarını ayrıntılı olarak HPV Bulaşıcı mıdır? sayfasında okuyabilirsiniz.
HPV Pozitif Çıktıysa Partner de Test Yaptırmalı mı?
Bu soru çiftlerde en sık kaygı yaratan konulardan biridir.
Serviksi olmayan bir partner için kadınlardaki rutin servikal HPV taramasının eşdeğeri şeklinde standart bir test yaklaşımı bulunmaz.
Ayrıca HPV'nin yıllarca sessiz kalabilmesi nedeniyle pozitif test sonucundan enfeksiyonun hangi partnerden veya ne zaman edinildiği belirlenemez.
HPV Pozitif Olan Herkes Kanser Olur mu?
Hayır.
HPV enfeksiyonu toplumda son derece yaygındır ancak rahim ağzı kanseri çok daha nadirdir. Çünkü HPV enfeksiyonlarının büyük bölümü zaman içinde kontrol altına alınır.
Kanser gelişiminde özellikle yüksek riskli HPV'nin kalıcı olması ve hücrelerde zaman içinde prekanseröz değişiklikler oluşturması önemlidir.
HPV ile kanser arasındaki ilişkiyi ayrıntılı olarak HPV Kanser Yapar mı? yazısında bulabilirsiniz.
HPV Self-Test Pozitif Çıkarsa Ne Yapılmalıdır?
Self-sampling ile elde edilen HPV pozitif sonucu “evde kanser tanısı konuldu” anlamına gelmez.
Sonraki adım kullanılan testin genotipleme kapasitesine ve sonuca göre belirlenir.
Örneğin self-sampling sonucunda HPV 16 veya HPV 18 saptanmışsa yaklaşım, genotipi bilinmeyen diğer yüksek riskli HPV pozitifliğinden farklı olabilir.
Bazı kişilerde servikal sitoloji için klinisyen tarafından ayrıca örnek alınması gerekebilir. Bazılarında ise doğrudan kolposkopik değerlendirme gündeme gelebilir.
Bu nedenle self-test programının yalnızca “örneği eve gönder, sonucu öğren” şeklinde tasarlanması yeterli değildir. Pozitif sonucun ardından ne yapılacağı önceden tanımlanmış olmalıdır.
HPV Self-Test Negatifse Rahat Olabilir miyim?
Uygun örnekle ve self-sampling için valide edilmiş yüksek riskli HPV DNA testiyle negatif sonuç alınması güçlü bir güvence sağlayabilir.
Ancak bunun için üç koşul önemlidir:
- testin klinik olarak valide olması,
- self-collected vajinal örnek için uygun olması,
- kişinin semptomsuz bir tarama popülasyonunda bulunması.
Örneğin ilişki sonrası kanaması bulunan bir kişinin yalnızca negatif self-test sonucuyla değerlendirilmesi doğru olmaz. Tarama testleri semptom araştırmasının yerine geçmez.
Self-Sampling İçin HPV DNA mı mRNA mı Daha Uygun?
Self-sampling konusunda test teknolojisi özellikle önemlidir.
Bilimsel çalışmaların en güçlü desteği, uygun şekilde valide edilmiş ve amplifikasyon temelli HPV DNA testleriyle elde edilmiştir.
Bu nedenle “vajinal örnek alınabiliyor” denildiğinde kullanılan moleküler yöntemin ayrıca sorgulanması gerekir.
Bir mRNA testinin klinisyen tarafından alınan servikal örnekte iyi performans göstermesi, self-collected vajinal örnekte de aynı performansın otomatik olarak kabul edilebileceği anlamına gelmez.
HPV Self-Test Smear Testinin Yerine Geçer mi?
Tam olarak hayır.
Self-collected vajinal örnek HPV moleküler testi için kullanılabilir. Fakat smear testi serviksin transformasyon zonundan uygun hücre örneği alınmasına dayanır.
Bu nedenle “evde HPV örneği aldım, aynı zamanda smear yaptırmış oldum” düşüncesi yanlıştır.
HPV Testi Ne Sıklıkla Yapılır?
HPV testinin ne sıklıkta yapılacağı kullanılan tarama yöntemine, kişinin yaşına ve önceki sonuçlarına göre değişir.
Normal toplum taramasındaki test aralığı ile daha önce HPV pozitifliği, CIN2/CIN3 veya tedavi öyküsü bulunan bir kişinin takip aralığı aynı değildir.
Bu nedenle “HPV testi herkese her yıl yapılmalıdır” şeklinde genel bir kural doğru değildir. Gereğinden sık test yapmak ek fayda sağlamadığı gibi geçici HPV enfeksiyonlarının gereksiz şekilde yakalanmasına ve kaygıya neden olabilir.
Smear Testi Her Yıl Yapılmalı mı?
Geçmişte yıllık smear oldukça yaygın bir uygulamaydı. Günümüzde ise HPV temelli taramanın yaygınlaşmasıyla tarama aralıkları kullanılan yönteme göre değişmektedir.
Normal riskli bir kişide her yıl smear yaptırmak her durumda gerekli değildir.
Öte yandan daha önce ciddi servikal lezyon tedavisi görmüş kişiler standart toplum tarama programından farklı takip edilir.
Türkiye'de Rahim Ağzı Kanseri Taraması
Türkiye'de toplum tabanlı serviks kanseri taramasında HPV DNA testi kullanılmaktadır. Ulusal tarama programında hedef yaş grubundaki kadınların belirli aralıklarla HPV temelli tarama yaptırması amaçlanmaktadır.
Ancak ulusal tarama programı semptomu olmayan ve standart riskli toplum için oluşturulmuş bir programdır.
Aşağıdaki kişiler için bireyselleştirilmiş takip gerekebilir:
- daha önce CIN2 veya CIN3 bulunanlar,
- LEEP veya konizasyon geçirenler,
- AIS öyküsü bulunanlar,
- serviks kanseri tedavisi görenler,
- bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler,
- anormal vajinal veya ilişki sonrası kanaması olanlar.
Hangi HPV veya Smear Sonucu Daha Ciddi Değerlendirilmelidir?
Tek bir laboratuvar sonucunu “iyi” veya “kötü” şeklinde sıralamak yerine kişinin toplam riskine bakmak daha doğrudur.
Bununla birlikte HPV 16/18 pozitifliği, HSIL, ASC-H, AGC veya kalıcı yüksek riskli HPV pozitifliği gibi sonuçlar sıradan düşük riskli bir tarama sonucu gibi görülmemelidir.
Özellikle smear sonucunda HSIL, ASC-H, AGC veya malignite şüphesi bulunan kişinin değerlendirmeyi uzun süre ertelemesi uygun değildir.
HPV Testi Rahim Ağzı Kanseri Tanısı Koyar mı?
Hayır.
HPV testi bir risk ve tarama testidir.
Kanser tanısı için klinik değerlendirme, kolposkopi ve şüpheli lezyondan alınan biyopsinin patolojik incelemesi gerekir.
Aynı şekilde HPV negatif olmak da her türlü jinekolojik kanseri dışlamaz.
Smear Testi Kanser Tanısı Koyar mı?
Smear hücresel anormallikleri saptamak için çok değerli bir tarama testidir; ancak kesin kanser tanısı için histopatolojik doğrulama gerekir.
Bu nedenle smear sonucunda “malignite şüphesi” bulunması ile biyopsiyle kanser tanısı konulması aynı şey değildir.
HPV Pozitifliği Nasıl Tedavi Edilir?
HPV pozitifliğini bir antibiyotikle veya tek bir ilaçla ortadan kaldıran standart bir tedavi yoktur.
Tedavi edilmesi gereken durum virüsün kendisinden çok HPV'nin oluşturduğu klinik lezyonlardır.
Örneğin:
- genital siğiller,
- CIN2,
- CIN3,
- AIS
gibi durumların yönetimi birbirinden farklıdır.
Bu konuyu ayrıntılı olarak HPV Tedavisi sayfasında okuyabilirsiniz.
HPV Nasıl Bulaşır?
HPV çoğunlukla yakın cilt ve mukozal temas yoluyla bulaşır. Tam penetratif cinsel ilişkinin olması bulaş için şart değildir.
Bu nedenle prezervatif HPV bulaş riskini azaltabilse de bütün genital cilt alanlarını kaplamadığı için koruma yüzde 100 değildir.
HPV'nin tuvaletten, havuzdan, ortak havludan, öpüşmeden veya farklı temaslardan bulaşıp bulaşmadığına ilişkin ayrıntılı açıklamalar için HPV Bulaşıcı mıdır? sayfasını okuyabilirsiniz.
HPV Hangi Kanserlerle İlişkilidir?
Yüksek riskli HPV yalnızca rahim ağzı kanseri ile ilişkili değildir.
HPV; vulva, vajen, anus, penis ve bazı orofaringeal kanserlerin gelişiminde de rol oynayabilir. Ancak her anatomik bölge için tarama yaklaşımı aynı değildir.
Serviks kanserinin HPV ile ilişkisini daha ayrıntılı olarak HPV Kanser Yapar mı? sayfasında bulabilirsiniz.
HPV ve Smear Testini Nasıl Düşünmeliyiz?
HPV ve smear testleri birbiriyle yarışan iki testten çok, servikal kanser riskinin farklı basamaklarını değerlendiren araçlardır.
HPV testi
Kanser gelişim zincirinin daha erken basamağındaki yüksek riskli HPV varlığını araştırır.
Smear
HPV'nin hücrelerde oluşturabileceği morfolojik değişiklikleri araştırır.
Kolposkopi
Rahim ağzını büyüterek şüpheli alanların ayrıntılı değerlendirilmesini sağlar.
Biyopsi
Şüpheli dokunun histopatolojik incelenmesiyle gerçek lezyonun ne olduğunu belirler.
Bu nedenle süreç kabaca:
şeklinde düşünülebilir.
HPV ve Smear Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular
HPV pozitif olmak kanser olduğum anlamına gelir mi?
Hayır. HPV pozitiflik virüsün saptandığını gösterir. Kanser tanısı değildir. HPV tipi, smear ve gerektiğinde kolposkopi-biyopsi sonuçları birlikte değerlendirilir.
HPV 16 pozitifsem kanser olur muyum?
Hayır. HPV 16 önemli bir yüksek riskli HPV tipidir ancak HPV 16 pozitif kişilerin tamamında kanser gelişmez. Kalıcı enfeksiyon ve servikal hücresel değişiklikler önemlidir.
HPV 18 pozitif ama smear normal olabilir mi?
Evet. HPV moleküler testi pozitifken sitoloji normal olabilir. HPV 18'in klinik önemi nedeniyle sonraki değerlendirme yalnızca smear sonucuna göre yapılmamalıdır.
HPV pozitif smear negatif ne demektir?
Yüksek riskli HPV saptandığı ancak hücrelerde smear ile görünür bir anormallik bulunmadığı anlamına gelir. Sonraki adım HPV tipi ve kişinin risk geçmişine göre belirlenir.
Smear pozitif HPV negatif olabilir mi?
Evet. Sitolojik değişikliklerin tamamı yüksek riskli HPV pozitifliğiyle birlikte bulunmak zorunda değildir. Sonuçların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
HPV DNA testi mi mRNA testi mi daha iyidir?
Tek bir teknoloji her durumda üstün değildir. Testin klinik validasyonu, kullanım amacı, örnek türü ve performansı daha önemlidir.
PCR HPV testi en iyi test midir?
PCR güçlü bir moleküler tekniktir ancak “PCR” kelimesi tek başına klinik kalite garantisi değildir. Testin servikal tarama için valide olması gerekir.
HPV self-test güvenilir midir?
Uygun örnek alma cihazı ve self-collected vajinal örnek için valide edilmiş HPV testi kullanıldığında güvenilir bir tarama seçeneği olabilir.
Evde HPV testi ile smear da yapılmış olur mu?
Hayır. Self-sampling çoğunlukla vajinal örnekte HPV moleküler testi yapılmasını sağlar. Servikal sitoloji yani smear farklı bir incelemedir.
HPV self-test pozitif çıkarsa ne olur?
Testin genotipleme sonucuna ve kişinin riskine göre klinisyen tarafından alınmış servikal örnek, sitoloji, tekrar test veya kolposkopi gerekebilir.
HPV negatifsem hiç kanser olmam mı?
Hayır. Negatif yüksek riskli HPV sonucu servikal prekanser açısından güçlü bir güvence sağlasa da hiçbir tarama testi sıfır risk anlamına gelmez.
HPV testi yanlış çıkabilir mi?
Her testte yanlış pozitif veya yanlış negatif sonuç mümkündür. Ancak HPV pozitif olup ciddi lezyon bulunmaması, testin mutlaka yanlış pozitif olduğu anlamına gelmez.
HPV pozitifsem eşim beni aldatmış mıdır?
Hayır. HPV uzun süre sessiz kalabilir. Test sonucundan enfeksiyonun ne zaman veya hangi partnerden edinildiğini belirlemek mümkün değildir.
HPV aşısı oldum, smear yaptırmalı mıyım?
Evet. HPV aşısı çok güçlü koruma sağlar ancak bütün kanserojen HPV tiplerini kapsamadığı için yaşa uygun servikal taramaya devam edilir.
HPV pozitifken aşı olunur mu?
Uygun kişilerde HPV pozitifliği aşıya mutlak engel değildir. Ancak aşı mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmek için kullanılmaz.
HPV pozitif herkese kolposkopi yapılır mı?
Hayır. Kolposkopi kararı HPV genotipi, smear sonucu, yaş ve önceki tarama geçmişine göre risk temelli şekilde verilir.
Kolposkopide herkesten biyopsi alınır mı?
Hayır. Biyopsi kararı kolposkopik görünüm ve kişinin risk durumuna göre belirlenir.
HPV ne kadar sürede negatifleşir?
Süre kişiden kişiye değişir. Enfeksiyonların önemli bir bölümü bağışıklık sistemi tarafından zaman içinde baskılanır; ancak bazı yüksek riskli enfeksiyonlar kalıcı olabilir.
HPV tekrar pozitifleşebilir mi?
Evet. Yeni enfeksiyon, daha önce saptanamayacak düzeyde bulunan enfeksiyonun yeniden saptanması veya HPV'nin doğal seyri nedeniyle sonraki testler pozitif olabilir.
HPV viral yükü kanser riskini gösterir mi?
Tek başına viral yük veya Ct değerinden kanser riski hesaplamak çoğu rutin klinik durumda uygun değildir. Kullanılan testin özellikleri ve diğer klinik sonuçlar önemlidir.
Smear sonucunda ASC-US kanser midir?
Hayır. ASC-US belirsiz öneme sahip atipik skuamöz hücreler anlamına gelir ve kanser tanısı değildir.
LSIL kanser midir?
Hayır. LSIL düşük dereceli skuamöz intraepitelyal lezyondur. Özellikle gençlerde gerileyebilir, ancak uygun takip gerekir.
HSIL kanser midir?
HSIL kanser tanısı değildir fakat yüksek dereceli prekanseröz lezyon bulunma olasılığı nedeniyle ileri değerlendirme gerektirir.
HPV testinde çok fazla tipe bakılması daha mı iyidir?
Hayır. Test edilen tip sayısından çok klinik olarak önemli yüksek riskli HPV'lerin doğru saptanması ve testin klinik validasyonu önemlidir.
HPV 16 ve HPV 18'in ayrı raporlanması önemli mi?
Evet. HPV 16 ve HPV 18 daha yüksek klinik risk taşıdığı için ayrı genotipleme yönetim kararlarını etkileyebilir.
HPV sonucumu internetten kendim yorumlayabilir miyim?
Temel bilgileri öğrenebilirsiniz ancak özellikle pozitif HPV veya anormal smear sonucunun yönetimi kişinin yaşına ve önceki sonuçlarına bağlıdır. Aynı rapor iki farklı kişide farklı yönetim gerektirebilir.
HPV Hakkında Ayrıntılı Bilgi
HPV'nin farklı yönleri hakkında hazırladığım ayrıntılı rehberlere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
HPV nasıl bulaşır?
HPV Bulaşıcı mıdır?
HPV ile kanser arasındaki ilişki nedir?
HPV Kanser Yapar mı?
HPV pozitifliğinde tedavi gerekir mi?
HPV Tedavisi
HPV aşıları kimlere yapılabilir?
HPV Aşıları
Sonuç: HPV Raporunda Sadece “Pozitif” veya “Negatif” Kelimesine Bakmayın
HPV ve smear testlerinin doğru yorumlanabilmesi için raporda yazan tek bir kelimeden daha fazlasına ihtiyaç vardır.
Bir HPV testinde şu bilgilerin bilinmesi değerlidir:
- DNA mı mRNA mı araştırıldığı,
- testin klinik olarak valide olup olmadığı,
- hangi yüksek riskli HPV tiplerini kapsadığı,
- HPV 16 ve HPV 18'in ayrı raporlanıp raporlanmadığı,
- örneğin serviksten mi yoksa self-sampling ile vajenden mi alındığı,
- testin bu örnek türü için valide olup olmadığı.
Bunun ardından HPV sonucunun kişinin smear sonucu ve önceki tarama geçmişiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Amaç HPV pozitif olan herkese işlem yapmak değildir. Amaç gerçek servikal prekanser riskini doğru belirlemek, yüksek riskli kişileri gecikmeden değerlendirmek ve düşük riskli kişileri gereksiz işlemlerden korumaktır.
HPV veya Smear Sonucunuzu Değerlendirmek İçin
HPV 16, HPV 18, diğer yüksek riskli HPV pozitifliği; ASC-US, LSIL, HSIL veya diğer anormal smear sonuçlarında değerlendirme yalnızca tek bir laboratuvar sonucuna göre yapılmaz. Önceki testlerinizle birlikte jinekolojik onkoloji değerlendirmesi için iletişime geçebilirsiniz.
WhatsApp ile İletişime Geç