Endometriozis Nedir?
Endometriozis, rahmin iç yüzeyini döşeyen endometriuma benzer dokunun rahim boşluğu dışında bulunmasıyla karakterize, kronik ve inflamatuvar bir hastalıktır.
Bu dokular en sık pelvis içerisinde görülür ancak yalnızca yumurtalıklarda bulunmaz. Endometriozis;
- yumurtalıklarda,
- karın zarında,
- rahmin arkasında,
- uterosakral ligamentlerde,
- rektovajinal bölgede,
- bağırsaklarda,
- mesanede,
- üreterlerde
ve daha nadiren pelvis dışındaki bölgelerde gelişebilir.
Yumurtalıkta endometriozis geliştiğinde zaman içerisinde içi koyu renkli sıvıyla dolu endometrioma, halk arasındaki adıyla çikolata kisti oluşabilir.
Ancak endometriozis ile çikolata kisti aynı şey değildir. Çikolata kisti, endometriozis hastalığının yumurtalıkta oluşturduğu görünümlerden yalnızca biridir.
Yumurtalık endometriomasını ayrıntılı incelemek için Çikolata Kisti sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Endometriozis bazı kadınlarda hiçbir belirti vermeyebilirken bazı kadınlarda şiddetli adet ağrısı, kronik pelvik ağrı, cinsel ilişkide derin ağrı, dışkılama sırasında ağrı veya gebe kalmakta güçlük gibi yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen sorunlara yol açabilir.
Bu nedenle endometriozis yalnızca “ağrılı adet hastalığı” veya “yumurtalık kisti” olarak değerlendirilmemelidir.
Endometriozis Nedir?
Endometriozis nedir? sorusunun en temel cevabı, rahim iç yüzeyindeki endometriuma benzeyen bez ve stromal dokuların rahim boşluğu dışında bulunmasıdır.
Ancak hastalığın yalnızca yanlış yerde bulunan endometrium dokusu olarak tarif edilmesi yeterli değildir.
Endometriozis aynı zamanda;
- kronik inflamasyon,
- fibrozis,
- skar dokusu,
- organlar arasında yapışıklık,
- sinir dokularının etkilenmesi
ile sonuçlanabilen kompleks bir hastalıktır.
Bu nedenle hastalığın oluşturduğu şikâyetler yalnızca adet döneminde ortaya çıkmayabilir.
İleri veya kronik hastalıkta ağrı adet dışındaki günlerde de devam edebilir.
Endometrium ile Endometriozis Arasındaki Fark Nedir?
Endometrium, rahmin iç boşluğunu kaplayan normal dokudur.
Gebelik oluşmadığında bu tabakanın bir bölümü adet kanamasıyla dökülür.
Endometriozis ise endometriuma benzer dokunun normal rahim boşluğunun dışında bulunmasıdır.
Bu nedenle “adet kanı karın içine kaçıyor” şeklinde yapılan basit açıklama hastalığın bütün biyolojisini anlatmaz.
Endometriozis; hormonal, genetik, bağışıklık sistemi ve inflamatuvar mekanizmaların birlikte rol oynadığı multifaktöriyel bir hastalık olarak değerlendirilir.
Endometriozis Nerelerde Görülür?
Endometriozis en sık pelvis içerisinde görülür.
Sık tutulan bölgeler arasında;
- pelvik periton,
- yumurtalıklar,
- rahmin arka yüzü,
- Douglas boşluğu,
- uterosakral ligamentler,
- rektovajinal septum,
- rektum ve sigmoid kolon,
- mesane,
- üreterler
yer alabilir.
Daha nadiren diyafram veya göğüs boşluğu gibi pelvis dışındaki bölgelerde de endometriozis görülebilir.
Endometriozis Ne Kadar Yaygındır?
Endometriozis kadınlarda nadir görülen bir hastalık değildir.
Genel olarak üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10'unu etkileyebileceği kabul edilir.
Ancak gerçek sıklığın belirlenmesi zordur.
Bunun nedenlerinden biri bazı hastaların hiç belirti vermemesi, diğer önemli neden ise tanının yıllarca gecikebilmesidir.
Özellikle “adet ağrısı normaldir” düşüncesi endometriozisin uzun süre fark edilmemesine yol açabilir.
Endometriozis Kimlerde Görülür?
Endometriozis en sık üreme çağında tanı alır.
Ancak hastalık yalnızca 30'lu yaşlarda ortaya çıkan bir problem değildir.
Belirtiler;
- ergenlik döneminde,
- 20'li yaşlarda,
- 30'lu ve 40'lı yaşlarda
ortaya çıkabilir.
Daha nadiren menopoz sonrasında da endometriozis lezyonları veya endometriozisle ilişkili sorunlar görülebilir.
Ergenlerde Endometriozis Olur mu?
Evet.
Endometriozis yalnızca yetişkin kadınların hastalığı değildir.
Ergenlerde özellikle;
- okula gitmeyi engelleyen şiddetli adet ağrısı,
- ağrı kesicilere yeterince cevap vermeyen dismenore,
- adet dönemleri dışında da devam eden pelvik ağrı,
- barsak veya mesane yakınmaları
endometriozis açısından değerlendirme gerektirebilir.
Genç yaşta başlayan ciddi adet ağrısını yalnızca “ergenlikte normaldir” şeklinde değerlendirmek tanıda gecikmeye neden olabilir.
Menopozdan Sonra Endometriozis Olur mu?
Endometriozis östrojenle ilişkili bir hastalık olduğu için menopozla birlikte birçok hastada semptomlar azalabilir.
Ancak menopoz endometriozis lezyonlarının her hastada kesin olarak tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmez.
Özellikle menopoz sonrası yeni gelişen veya büyüyen pelvik kitlelerin yalnızca eski endometriozis öyküsüne bağlanmadan ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Endometriozis Neden Olur?
Endometriozis neden olur? sorusunun bugün için tek ve kesin bir cevabı yoktur.
Hastalığın oluşumunu açıklamak için birçok teori geliştirilmiştir.
Bunlar arasında;
- retrograd menstruasyon,
- çölemik metaplazi,
- lenfatik veya kan yoluyla yayılım,
- bağışıklık sistemi farklılıkları,
- hücresel ve moleküler değişiklikler,
- genetik yatkınlık
yer alır.
Günümüzde endometriozisin tek bir mekanizmadan değil, birden fazla biyolojik mekanizmanın etkileşiminden ortaya çıktığı düşünülmektedir.
Retrograd Menstruasyon Teorisi Nedir?
Adet sırasında kanın bir kısmı fallop tüplerinden karın boşluğuna doğru ilerleyebilir.
Bu duruma retrograd menstruasyon denir.
Bu mekanizmanın endometriozis gelişiminde rol oynayabileceği düşünülmektedir.
Ancak retrograd menstruasyon birçok kadında oluşabildiği halde yalnızca bir bölümünde endometriozis gelişmesi, bu teorinin hastalığın tamamını tek başına açıklayamadığını gösterir.
Endometriozis Genetik midir?
Endometrioziste genetik yatkınlığın rol oynadığı düşünülmektedir.
Aile öyküsü bulunan kadınlarda hastalığın görülme olasılığı artabilir.
Ancak endometriozis tek bir genle geçen basit kalıtsal hastalık değildir.
Genetik yatkınlık ile hormonal, inflamatuvar ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı daha karmaşık bir yapı söz konusudur.
Bağışıklık Sistemi Endometriozis Gelişiminde Rol Oynar mı?
Bağışıklık sisteminin endometriozis hücrelerinin rahim dışındaki bölgelerde tutunması ve yaşamını sürdürmesinde rol oynayabileceğine ilişkin çok sayıda araştırma vardır.
Endometriozis çevresinde inflamatuvar hücreler ve çeşitli biyolojik sinyaller bulunabilir.
Ancak bu durum “endometriozis bir bağışıklık sistemi hastalığıdır” şeklinde basitleştirilmemelidir.
Östrojen Endometriozisi Etkiler mi?
Endometriozis östrojene bağımlı bir hastalıktır.
Östrojen endometriozis odaklarının biyolojik aktivitesini destekleyebilir.
Bu nedenle endometriozis tedavisinde kullanılan birçok ilaç yumurtalık hormonlarının veya endometriozis dokusunun hormonal uyarımını azaltmayı hedefler.
Endometriozis İltihaplı Bir Hastalık mıdır?
Endometriozis enfeksiyon değildir.
Ancak hastalık kronik inflamasyonla ilişkilidir.
Endometriozis odaklarının çevresinde gelişen inflamatuvar yanıt;
- ağrı,
- skar dokusu,
- fibrozis,
- yapışıklık oluşumu
gibi sonuçlara katkıda bulunabilir.
Bu nedenle “inflamatuvar hastalık” ifadesi kullanılırken bunun bakteriyel veya viral enfeksiyon anlamına gelmediğinin bilinmesi gerekir.
Endometriozis Önlenebilir mi?
Endometriozisi kesin olarak önlediği kanıtlanmış bir yaşam tarzı yöntemi bulunmamaktadır.
Beslenme, egzersiz ve sağlıklı kilo genel sağlık açısından önemli olsa da “şu besini tüketirseniz endometriozis olmaz” şeklindeki öneriler bilimsel değildir.
Asıl önemli nokta belirtilerin erken fark edilmesi ve özellikle yaşam kalitesini bozan ağrıların yıllarca normal kabul edilmemesidir.
Endometriozis Tipleri Nelerdir?
Endometriozis anatomik görünüm ve yerleşimine göre genel olarak üç ana fenotipte düşünülebilir:
- Yüzeyel peritoneal endometriozis
- Yumurtalık endometrioması
- Derin endometriozis
Aynı hastada bu tiplerden birden fazlası birlikte bulunabilir.
Yüzeyel Peritoneal Endometriozis Nedir?
Yüzeyel endometriozis lezyonları pelvis içerisindeki periton yüzeyinde yer alır.
Görünümleri;
- kırmızı,
- siyah,
- kahverengi,
- beyaz veya fibrotik
olabilir.
Küçük yüzeyel odaklar bile bazı hastalarda belirgin ağrıya neden olabilir.
Dolayısıyla lezyonun görüntüde küçük olması hastanın şikâyetinin de küçük olacağı anlamına gelmez.
Yumurtalık Endometriozisi Nedir?
Endometriozis yumurtalık dokusunu etkilediğinde zaman içerisinde endometrioma gelişebilir.
Bu kistler eski kan ürünleri içeren koyu kahverengi sıvı nedeniyle halk arasında çikolata kisti olarak bilinir.
Endometrioma;
- tek yumurtalıkta,
- her iki yumurtalıkta,
- tek veya birden fazla
olabilir.
Endometrioma Nedir?
Endometrioma, endometriozis hastalığının yumurtalıkta oluşturduğu kistik lezyondur.
Ultrasonografide çoğu zaman karakteristik bir görünümü olabilir.
Ancak endometriomanın varlığı yalnızca yumurtalıkla sınırlı bir hastalık olduğu anlamına gelmez.
Aynı hastada;
- derin endometriozis,
- pelvik yapışıklıklar,
- bağırsak tutulumu
gibi başka lezyonlar da bulunabilir.
Çikolata kistinin belirtileri, ultrason görünümü, yumurtalık rezervine etkisi ve ameliyat kararının nasıl verildiği hakkında ayrıntılı bilgi için Çikolata Kisti sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Derin Endometriozis Nedir?
Derin endometriozis, endometriozis dokusunun yüzeyel peritoneal lezyondan daha derin dokulara ilerlediği ve çoğu zaman fibrozis oluşturan hastalık formudur.
Derin endometriozis;
- uterosakral ligamentleri,
- rektovajinal septumu,
- vajinayı,
- rektum veya sigmoid kolonu,
- mesaneyi,
- üreterleri
etkileyebilir.
Bu hastalarda cerrahi plan yalnızca yumurtalık kistine göre yapılmamalıdır.
Hastalığın pelviste oluşturduğu bütün anatomik değişikliklerin ameliyat öncesinde haritalanması önemlidir.
Rektovajinal Endometriozis Nedir?
Rektovajinal endometriozis vajinanın arka bölümü ile rektum arasındaki dokuların etkilenmesidir.
Bu hastalarda özellikle;
- derin cinsel ilişki ağrısı,
- adet döneminde artan dışkılama ağrısı,
- kronik posterior pelvik ağrı
görülebilir.
Bağırsak Endometriozisi Nedir?
Endometriozis bağırsak duvarını etkileyebilir.
En sık rektum ve sigmoid kolonun pelvise yakın bölümleri tutulur.
Bağırsak endometriozisinde;
- ağrılı dışkılama,
- kabızlık,
- ishal,
- karın krampları,
- şişkinlik
gibi yakınmalar gelişebilir.
Özellikle adet döneminde belirginleşen ağrılı dışkılama derin posterior endometriozis açısından önemli bir ipucu olabilir.
Mesane Endometriozisi Nedir?
Endometriozis mesanenin dış yüzünü veya kas tabakasını etkileyebilir.
Hastalarda;
- mesane ağrısı,
- idrar yaparken ağrı,
- sık idrara çıkma,
- ani idrar hissi
gibi yakınmalar görülebilir.
Semptomların özellikle adet döneminde artması endometriozis şüphesini artırabilir.
Üreter Endometriozisi Nedir?
Üreter, böbrekte üretilen idrarı mesaneye taşıyan ince kanaldır.
Endometriozis üreterin çevresini veya daha nadiren duvarını etkileyerek idrar akışını daraltabilir.
Üreter endometriozisinin önemli özelliklerinden biri bazı hastalarda çok az belirti vermesine rağmen böbreğin idrar drenajını bozabilmesidir.
Bu nedenle derin endometriozis değerlendirmesinde üreterlerin seyri ve böbreklerin durumu özellikle önemli olabilir.
Diyafram veya Göğüs Endometriozisi Olur mu?
Evet, ancak pelvik endometriozise göre çok daha nadirdir.
Endometriozis diyafram veya toraks bölgesini etkileyebilir.
Adet dönemleriyle tekrarlayan omuz, göğüs veya üst karın ağrısı gibi atipik yakınmalar bulunan uygun klinik durumda ekstragenital endometriozis de düşünülebilir.
Endometriozis Belirtileri Nelerdir?
Endometriozis belirtileri hastalığın yerleşimine ve kişisel ağrı yanıtına göre büyük farklılık gösterebilir.
En sık görülen yakınmalar arasında;
- şiddetli adet ağrısı,
- kronik pelvik ağrı,
- cinsel ilişkide derin ağrı,
- dışkılama sırasında ağrı,
- bağırsak şikâyetleri,
- idrar yollarıyla ilişkili şikâyetler,
- infertilite
yer alır.
Ancak bazı kadınlarda ileri anatomik endometriozis olmasına rağmen çok az ağrı bulunabilir.
Şiddetli Adet Ağrısı Endometriozis Belirtisi midir?
Dismenore, endometriozisin en sık belirtilerinden biridir.
Ancak her adet ağrısı endometriozis anlamına gelmez.
Endometriozis açısından özellikle;
- günlük yaşamı durduran,
- okula veya işe gitmeyi engelleyen,
- yıllar içerisinde giderek artan,
- standart ağrı kesicilerle yeterince kontrol edilemeyen
adet ağrıları dikkat çekicidir.
Normal Adet Ağrısı ile Endometriozis Ağrısı Nasıl Ayırt Edilir?
Tek bir belirtiyle kesin ayrım yapılamaz.
Ancak endometriozis şüphesini artıran bazı özellikler vardır.
Örneğin ağrının;
- çok şiddetli olması,
- yaşam kalitesini bozması,
- giderek kötüleşmesi,
- adet dışında da devam etmesi,
- cinsel ilişki veya dışkılama ağrısıyla birlikte olması
endometriozis açısından değerlendirmeyi gerektirebilir.
“Adet görüyorsan ağrı normaldir” yaklaşımı doğru değildir.
Endometriozis Kronik Pelvik Ağrı Yapar mı?
Evet.
Endometriozis ağrısı yalnızca adet döneminde oluşmayabilir.
Hastalık ilerledikçe veya ağrı mekanizmaları kronikleştiğinde adet dışındaki günlerde de pelvik ağrı görülebilir.
Kronik pelvik ağrı multifaktöriyel olabileceği için endometriozis dışında;
- pelvik taban kas sorunları,
- mesane ağrı sendromu,
- irritabl bağırsak sendromu,
- diğer jinekolojik nedenler
de değerlendirilmelidir.
Endometriozis Cinsel İlişkide Ağrı Yapar mı?
Evet. Özellikle derin penetrasyon sırasında ağrı endometriozisle ilişkili olabilir.
Bu yakınma özellikle;
- uterosakral ligament,
- Douglas boşluğu,
- rektovajinal septum,
- posterior vajina
tutulumunda belirgin olabilir.
Ancak cinsel ilişkide ağrının tek nedeni endometriozis değildir.
Endometriozis Dışkılama Sırasında Ağrı Yapar mı?
Diskezi, yani dışkılama sırasında ağrı özellikle posterior veya bağırsak endometriozisinde önemli bir semptomdur.
Ağrının adet döneminde belirgin şekilde artması endometriozis açısından daha dikkat çekicidir.
Endometriozis Kabızlık Yapar mı?
Bağırsak endometriozisi bulunan bazı hastalarda kabızlık görülebilir.
Ancak kabızlık toplumda çok yaygındır ve yalnızca bu belirtiyle endometriozis tanısı konmaz.
Kabızlıkla birlikte;
- adet döneminde artan dışkılama ağrısı,
- derin cinsel ilişki ağrısı,
- kronik pelvik ağrı
bulunması endometriozis şüphesini artırabilir.
Endometriozis İshal Yapar mı?
Bazı kadınlarda adet döneminde artan ishal, bağırsak krampları veya bağırsak alışkanlığında değişiklik görülebilir.
Bu belirtiler endometriozise özgü değildir ancak diğer tipik belirtilerle birlikte değerlendirildiğinde klinik önem kazanabilir.
Endometriozis Şişkinlik Yapar mı?
Endometriozis hastaları abdominal şişkinlik tarif edebilir.
Ancak şişkinlik son derece nonspesifik bir belirtidir.
Tek başına şişkinlik üzerinden endometriozis tanısı konulmamalıdır.
Endometriozis İdrar Yaparken Ağrıya Neden Olur mu?
Mesane veya üriner sistem tutulumu bulunan bazı hastalarda;
- idrar yaparken ağrı,
- mesane bölgesinde ağrı,
- sık idrara çıkma
görülebilir.
Özellikle yakınmalar adet döneminde tekrarlıyorsa üriner endometriozis de değerlendirilmelidir.
Endometriozis Bel veya Sırt Ağrısı Yapar mı?
Pelvik endometriozis bazı hastalarda bel, sakral bölge veya pelvisin arka kısmına yayılan ağrı oluşturabilir.
Ancak bel ağrısının çok sayıda kas-iskelet ve nörolojik nedeni bulunduğundan tek başına endometriozise bağlanmamalıdır.
Endometriozis Yorgunluk Yapar mı?
Kronik ağrı, uyku bozukluğu, yoğun adet kanaması ve hastalığın uzun süreli psikososyal yükü bazı kadınlarda yorgunluğa katkıda bulunabilir.
Yorgunluğun kansızlık, tiroid hastalıkları veya başka tıbbi nedenleri de değerlendirilmelidir.
Endometriozis Düzensiz Kanama Yapar mı?
Endometriozisli bazı kadınlarda yoğun veya düzensiz adet kanaması bulunabilir ancak bu endometriozise özgü bir bulgu değildir.
Miyom, adenomyozis, polip ve hormonal nedenler gibi başka hastalıklar da kanama bozukluğu yapabilir.
Endometriozis Kısırlık Yapar mı?
Endometriozis fertiliteyi etkileyebilir.
Olası mekanizmalar arasında;
- pelvik inflamasyon,
- tüpler ve yumurtalıklar çevresinde yapışıklık,
- yumurtalık endometrioması,
- yumurtalık rezervinin etkilenmesi,
- normal tubo-ovaryan anatomisinin bozulması
bulunabilir.
Ancak endometriozisi olan her kadın infertil değildir.
Birçok kadın endometriozis bulunmasına rağmen doğal yolla gebe kalabilir.
Endometriozisin doğal gebelik, yumurtalık rezervi, tüp bebek ve gebelik planına etkisini ayrıntılı incelemek için Endometriozis ve Gebelik sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Endometriozis Hiç Belirti Vermeden Olabilir mi?
Evet.
Bazı kadınlarda endometriozis başka bir nedenle yapılan ultrason, infertilite değerlendirmesi veya cerrahi sırasında tesadüfen saptanabilir.
Bu durum endometrioziste anatomik hastalık yükü ile ağrı şiddetinin her zaman paralel olmadığını gösteren önemli örneklerden biridir.
Endometriozis Ağrısının Şiddeti Hastalığın Evresini Gösterir mi?
Hayır.
Çok önemli bir noktadır.
Küçük yüzeyel lezyonları olan bir kadın çok şiddetli ağrı yaşayabilirken ileri yapışıklık veya büyük endometrioması bulunan başka bir kadında çok az ağrı olabilir.
Dolayısıyla “çok ağrım var, hastalığım kesin ileri evredir” veya “ağrım az, hastalığım hafiftir” şeklinde düşünmek doğru değildir.
Endometriozis Tanısı Nasıl Konur?
Endometriozis tanısı günümüzde yalnızca ameliyat üzerinden düşünülmemelidir.
Değerlendirme;
- ayrıntılı semptom öyküsü,
- jinekolojik muayene,
- uygun ultrasonografi,
- gerektiğinde MR görüntüleme
ile başlar.
Bazı hastalarda bu bilgiler güçlü bir klinik endometriozis tanısı oluşturmak için yeterli olabilir.
Cerrahi ise semptomlar, görüntüleme, tedaviye yanıt, fertilite planı ve komplikasyon riski birlikte değerlendirilerek seçilmiş hastalarda düşünülür.
Endometriozis Tanısında Öykü Neden Çok Önemlidir?
Endometriozis tanısının en önemli basamaklarından biri hastanın ağrısını ayrıntılı şekilde dinlemektir.
Özellikle;
- ağrı ne zaman başladı,
- adetle ilişkisi var mı,
- yıllar içerisinde arttı mı,
- cinsel ilişkide ağrı var mı,
- dışkılama sırasında ağrı var mı,
- idrar yakınmaları var mı,
- gebe kalma problemi yaşandı mı
soruları önemlidir.
Ağrının yalnızca “0–10 arasında kaç?” şeklinde değerlendirilmesi çoğu zaman yeterli değildir.
Endometrioziste Jinekolojik Muayenede Ne Görülür?
Muayene tamamen normal olabilir.
Bu nedenle normal jinekolojik muayene endometriozisi dışlamaz.
Bazı hastalarda;
- rahim hareketlerinde kısıtlılık,
- uterosakral ligamentlerde hassasiyet veya nodüler yapı,
- posterior fornikste hassasiyet,
- adnekste kitle,
- pelvik taban kas hassasiyeti
saptanabilir.
Endometriozis Ultrasonda Görülür mü?
Bazı endometriozis tipleri ultrasonda çok iyi görülebilir.
Özellikle;
- yumurtalık endometriomaları,
- rektum veya rektovajinal bölgedeki bazı derin lezyonlar,
- uterosakral ligament veya parametrial derin endometriozis,
- mesane endometriozisi
deneyimli ultrason değerlendirmesiyle saptanabilir.
Ancak küçük yüzeyel peritoneal endometriozis odakları ultrasonda görünmeyebilir.
Transvajinal Ultrason Endometriozis Tanısında Neden Önemlidir?
Transvajinal ultrason yalnızca yumurtalıklarda kist olup olmadığına bakmak için kullanılmamalıdır.
Endometriozis açısından sistematik ultrason değerlendirmesinde;
- yumurtalıklar,
- yumurtalıkların hareketliliği,
- Douglas boşluğu,
- rektum ve rektosigmoid bölge,
- uterosakral ligamentler,
- mesane
gibi alanlar değerlendirilebilir.
Özellikle derin endometriozis cerrahisi planlanıyorsa ameliyat öncesi anatomik haritalama cerrahi planı önemli ölçüde değiştirebilir.
Endometriozis MR'da Görülür mü?
Evet.
MR özellikle derin endometriozisin yaygınlığını ve pelvik anatomiyi değerlendirmede yararlı olabilir.
Özellikle;
- bağırsak,
- mesane,
- üreter çevresi,
- rektovajinal bölge,
- yumurtalık endometriomaları
hakkında ayrıntılı anatomik bilgi sağlayabilir.
Ancak normal MR görüntüsü küçük yüzeyel endometriozisi tamamen dışlamaz.
Endometriozis Tomografide Görülür mü?
Bilgisayarlı tomografi endometriozisin rutin tanısında birinci tercih görüntüleme yöntemi değildir.
BT başka nedenlerle çekildiğinde endometrioma veya ileri hastalığa ait bazı bulgular görülebilir ancak küçük veya yüzeyel endometriozis için duyarlılığı sınırlıdır.
CA-125 Endometriozis Tanısı Koyar mı?
Hayır.
CA-125 endometriozisli bazı kadınlarda yükselebilir ancak endometriozise özgü değildir.
CA-125;
- adet dönemi,
- adenomyozis,
- miyom,
- pelvik enfeksiyonlar,
- gebelik,
- bazı iyi huylu ve kötü huylu hastalıklar
gibi çok farklı durumlarda yükselebilir.
Normal CA-125 değeri de endometriozis olmadığı anlamına gelmez.
Bu nedenle CA-125 endometriozis için tek başına tanı testi veya tarama testi olarak kullanılmamalıdır.
Endometriozis İçin Kesin Bir Kan Testi Var mı?
Günümüzde rutin klinik uygulamada tek başına endometriozis tanısı koyan güvenilir bir kan testi bulunmamaktadır.
Bu nedenle tanı klinik değerlendirme ve görüntüleme üzerinden yapılır; gerekli hastalarda cerrahi değerlendirme eklenebilir.
Ultrason Normalse Endometriozis Olabilir mi?
Evet.
Bu, hastaların bilmesi gereken en önemli noktalardan biridir.
Ultrason özellikle endometrioma ve birçok derin endometriozis lezyonunu gösterebilir.
Ancak küçük yüzeyel peritoneal endometriozis lezyonları ultrasonografide görünmeyebilir.
Bu nedenle;
“Ultrason normal çıktı, kesin endometriozis yok”
sonucu doğru değildir.
Görüntüleme sonuçları hastanın semptomlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Endometriozis Tanısı İçin Laparoskopi Şart mı?
Hayır, günümüzde her hastada tanı koymak için laparoskopi yapmak zorunlu değildir.
Tipik semptomlar ve görüntüleme bulguları bulunan uygun hastalarda klinik tanı üzerinden tedavi başlanabilir.
Laparoskopi;
- medikal tedaviye rağmen devam eden ciddi ağrı,
- cerrahi tedavi gerektiren anatomik hastalık,
- kompleks endometrioma,
- derin endometriozis,
- üreter veya bağırsak tutulumu,
- seçilmiş infertilite durumları
gibi nedenlerle gündeme gelebilir.
Endometriozis ameliyatının kimlere önerildiği, laparoskopik eksizyonun nasıl yapıldığı ve bağırsak, mesane veya üreter tutulumu olan hastalarda cerrahinin nasıl planlandığı hakkında ayrıntılı bilgi için Endometriozis Ameliyatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Endometriozis Biyopsi ile mi Kesinleşir?
Cerrahi sırasında çıkarılan şüpheli endometriozis dokusunun histopatolojik incelenmesi tanıyı doğrulayabilir.
Ancak klinik pratikte her endometriozis şüphesi bulunan hastanın tanı amacıyla ameliyat edilmesi gerekmez.
Bu nedenle histolojik doğrulama ile klinik tanı kavramlarının birbirinden ayrılması önemlidir.
Endometriozis Evreleri Nelerdir?
Endometriozis cerrahi sırasında farklı sınıflandırma sistemleriyle değerlendirilebilir.
En sık bilinen sistemlerden biri revize American Society for Reproductive Medicine yani rASRM sınıflamasıdır.
Bu sistemde endometriozis;
- Evre 1 – minimal,
- Evre 2 – hafif,
- Evre 3 – orta,
- Evre 4 – ileri
olarak sınıflandırılabilir.
Puanlama;
- peritoneal lezyonlar,
- yumurtalık tutulumu,
- lezyonların derinliği,
- yapışıklıklar
gibi anatomik bulgular üzerinden yapılır.
Evre 1 Endometriozis Nedir?
Evre 1 veya minimal endometrioziste sınırlı sayıda yüzeyel veya küçük odaklar bulunabilir.
Ancak “minimal” kelimesi hastanın ağrısının minimal olduğu anlamına gelmez.
Evre 2 Endometriozis Nedir?
Evre 2 hafif endometrioziste lezyonların sayısı veya derinliği Evre 1'e göre daha fazla olabilir.
Yine de hastanın semptom şiddeti yalnızca bu evreyle tahmin edilemez.
Evre 3 Endometriozis Nedir?
Evre 3 veya orta dereceli endometrioziste yumurtalık endometrioması ve pelvik yapışıklıklar daha belirgin hale gelebilir.
Tüpler ve yumurtalıkların normal anatomik ilişkisi etkilenebilir.
Evre 4 Endometriozis Nedir?
Evre 4 ileri anatomik hastalığı ifade eder.
Büyük endometriomalar, yoğun yapışıklıklar ve ciddi anatomik bozulma bulunabilir.
Ancak rASRM evresi, derin endometriozisin bağırsak, mesane veya üreter üzerindeki bütün cerrahi kompleksitesini tek başına tarif etmeyebilir.
Endometriozis Evresi ile Ağrı Şiddeti Aynı mıdır?
Hayır.
Endometriozis sınıflaması anatomik hastalık miktarını tarif etmeye çalışır; hastanın ne kadar ağrı yaşadığını doğrudan ölçmez.
Evre 1 endometriozisli bir hastada çok ciddi ağrı olabilirken Evre 4 hastalık başka bir kadında daha hafif şikâyetlerle seyredebilir.
Bu nedenle tedavinin yalnızca “evreye” göre yapılması doğru değildir.
Tedavi planında;
- ağrı,
- yaş,
- gebelik isteği,
- endometrioma,
- yumurtalık rezervi,
- bağırsak veya üriner sistem tutulumu,
- daha önce yapılan tedaviler
birlikte değerlendirilmelidir.
Endometriozis Hakkında En Önemli Beş Nokta
- Endometriozis yalnızca çikolata kisti değildir. Yüzeyel peritoneal, yumurtalık ve derin endometriozis şeklinde farklı hastalık tipleri bulunabilir.
- Şiddetli adet ağrısı normal kabul edilmemelidir. Özellikle günlük yaşamı engelleyen veya yıllar içerisinde artan dismenore endometriozis açısından değerlendirilmelidir.
- Normal ultrason endometriozisi tamamen dışlamaz. Özellikle yüzeyel endometriozis görüntüleme yöntemlerinde görünmeyebilir.
- Endometriozis tanısı için her hastaya laparoskopi yapılması gerekmez. Klinik öykü ve görüntüleme ile birçok hastada güçlü bir klinik tanı oluşturulabilir.
- Tedavi hastalığın görüntüsüne değil hastaya göre planlanmalıdır. Ağrı, gebelik planı, yumurtalık rezervi, endometrioma ve derin organ tutulumu birlikte değerlendirilmelidir.
Yumurtalıkta gelişen endometrioma hakkında ayrıntılı bilgi için Çikolata Kisti sayfamızı;
cerrahinin ne zaman gerektiği, laparoskopik endometriozis eksizyonu, bağırsak ve üriner sistem endometriozisi cerrahisi hakkında ayrıntılı bilgi için Endometriozis Ameliyatı sayfamızı;
endometriozisin gebe kalmaya etkisi, doğal gebelik, yumurtalık rezervi ve tüp bebek yaklaşımı için Endometriozis ve Gebelik sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Endometriozis Tedavisi Nasıl Yapılır?
Endometriozis tedavisi tek bir yöntemden oluşmaz. Tedavi; hastanın şikâyetlerine, yaşına, gebelik isteğine, hastalığın yerleşimine, yumurtalık rezervine ve daha önce aldığı tedavilere göre kişiselleştirilir.
Temel olarak üç ana yaklaşım vardır:
- izlem ve yaşam tarzı düzenlemeleri,
- medikal tedavi,
- cerrahi tedavi.
Bu yöntemlerden biri tek başına uygulanabilir veya farklı dönemlerde birbiri ardına kullanılabilir.
Her Endometriozis Tedavi Edilmeli mi?
Hayır.
Tesadüfen saptanan, belirti oluşturmayan ve organ fonksiyonlarını tehdit etmeyen her endometriozis odağı için mutlaka tedavi gerekmez.
Tedavi kararı özellikle;
- ağrı,
- yaşam kalitesi,
- gebelik planı,
- endometrioma,
- üriner veya bağırsak tutulumu,
- hastalığın ilerleme riski
dikkate alınarak verilir.
Endometriozis Tedavisinin Amacı Nedir?
Endometriozis tedavisinin temel amacı yalnızca görüntüleme yöntemlerinde görülen lezyonları ortadan kaldırmak değildir.
Asıl hedef;
- ağrıyı azaltmak,
- yaşam kalitesini iyileştirmek,
- gerektiğinde fertiliteyi korumak veya desteklemek,
- yumurtalık fonksiyonunu mümkün olduğunca korumak,
- bağırsak, mesane veya üreter gibi organların fonksiyonlarını korumaktır.
Endometrioziste Ağrı Kesici Tedavi Kullanılır mı?
NSAİİ grubu ağrı kesiciler adet ağrısı ve pelvik ağrı kontrolünde kullanılabilir.
Bu ilaçlar hastalığın kendisini ortadan kaldırmaz ancak inflamasyon ve ağrı mekanizmalarını azaltabilir.
Tek başına ağrı kesiciler bazı hastalarda yeterli olabilirken bazı hastalarda hormonal tedavi gerekebilir.
Endometrioziste Hormonal Tedavi Nasıl Çalışır?
Endometriozis östrojene bağımlı bir hastalıktır.
Hormonal tedavilerin amacı yumurtlamayı, adet döngüsünü veya endometriozis dokusunun hormonal uyarılmasını baskılayarak ağrıyı azaltmaktır.
Hormonal tedaviler;
- kombine doğum kontrol hapları,
- progestinler,
- dienogest,
- levonorgestrel içeren rahim içi sistemler,
- GnRH agonistleri,
- GnRH antagonistleri
gibi seçenekleri içerebilir.
Doğum Kontrol Hapları Endometrioziste Kullanılır mı?
Evet.
Kombine oral kontraseptifler birçok hastada adet döngüsünü baskılayarak dismenore ve pelvik ağrıyı azaltabilir.
Devamlı kullanım bazı hastalarda adet kanamasını tamamen baskılayarak ağrı kontrolünü artırabilir.
Ancak her hastaya kombine hormonal tedavi uygun değildir; pıhtılaşma riski, migren ve diğer sağlık durumları değerlendirilmelidir.
Progesteron Tedavileri Endometrioziste Etkili midir?
Progestinler endometriozis tedavisinde sık kullanılan hormonal seçeneklerdendir.
Endometriozis dokusunun hormonal aktivitesini baskılamaya yardımcı olabilir ve birçok hastada ağrıyı azaltabilir.
Dienogest Endometriozis Tedavisinde Kullanılır mı?
Dienogest, endometriozis ağrısının medikal tedavisinde sık kullanılan progestinlerden biridir.
Özellikle uzun süreli tedavide değerlendirilebilir.
Olası yan etkiler arasında;
- düzensiz kanama,
- baş ağrısı,
- meme hassasiyeti,
- duygudurum değişiklikleri
bulunabilir.
Hormonlu Spiral Endometrioziste Kullanılır mı?
Levonorgestrel içeren rahim içi sistem özellikle endometriozise eşlik eden dismenore veya adenomyozis bulunan bazı hastalarda yararlı olabilir.
Bu yöntem rahim içinde lokal progestin etkisi oluşturur.
Ancak yumurtalık endometriomasını veya derin endometriozis lezyonlarını fiziksel olarak ortadan kaldırmaz.
GnRH Agonistleri Endometrioziste Kullanılır mı?
GnRH agonistleri yumurtalıkların östrojen üretimini güçlü şekilde baskılar.
Bu nedenle endometriozis ağrısında etkili olabilir.
Ancak sıcak basması, vajinal kuruluk ve kemik mineral yoğunluğunda azalma gibi hipoöstrojenik yan etkiler nedeniyle uzun süreli kullanımları dikkatle planlanır.
GnRH Antagonistleri Endometrioziste Kullanılır mı?
Oral GnRH antagonistleri de endometriozis ağrısının tedavisinde kullanılabilen modern seçenekler arasındadır.
Doz ve tedavi süresi kullanılan ilaca göre değişir.
Bu tedavilerde de hipoöstrojenik yan etkiler göz önünde bulundurulur.
Add-Back Tedavisi Nedir?
GnRH agonisti veya antagonistleriyle tedavi sırasında düşük doz hormonal destek verilmesine add-back tedavisi denir.
Amaç endometriozis tedavisinin etkinliğini korurken;
- sıcak basması,
- vajinal kuruluk,
- kemik kaybı
gibi yan etkileri azaltmaktır.
Endometriozis İlaçla Tamamen Geçer mi?
Hormonal tedaviler endometriozis lezyonlarını cerrahi olarak ortadan kaldırmaz.
Temel hedef hastalığın aktivitesini ve ağrıyı baskılamaktır.
Tedavi kesildiğinde bazı hastalarda şikâyetler tekrar ortaya çıkabilir.
Bu nedenle endometriozis çoğu zaman uzun dönem yönetim gerektiren kronik bir hastalık olarak değerlendirilir.
Endometriozis Ne Zaman Ameliyat Edilir?
Her endometriozis hastası ameliyat edilmez.
Cerrahi özellikle;
- medikal tedaviye rağmen devam eden ciddi ağrı,
- büyük veya şüpheli yumurtalık kisti,
- derin endometriozis,
- bağırsak veya mesane tutulumu,
- üreter basısı veya böbrek fonksiyonu açısından risk,
- seçilmiş infertilite durumları
gibi nedenlerle düşünülebilir.
Endometriozis cerrahisinin planlanması hakkında ayrıntılı bilgi için Endometriozis Ameliyatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Laparoskopik Endometriozis Ameliyatı Nedir?
Laparoskopi endometriozis cerrahisinde en sık kullanılan minimal invaziv yaklaşımlardan biridir.
Karındaki küçük kesilerden kamera ve cerrahi aletler yerleştirilir.
Ameliyat sırasında;
- endometriozis odakları,
- yapışıklıklar,
- endometriomalar,
- derin nodüller
değerlendirilebilir ve uygun cerrahi uygulanabilir.
Endometriozis Eksizyonu Nedir?
Eksizyon, endometriozis odağının çevresindeki sağlıklı anatomik planlardan ayrılarak çıkarılmasıdır.
Özellikle derin endometrioziste hastalığın derinliğini ve organlarla ilişkisini görmeye olanak sağlayabilir.
Endometrioziste Eksizyon ile Ablasyon Arasındaki Fark Nedir?
Eksizyonda endometriozis dokusu cerrahi olarak çıkarılır.
Ablasyonda ise lezyonun yüzeyi enerji ile yakılır veya koagüle edilir.
Hangi yöntemin uygun olduğu lezyonun tipi ve derinliğine bağlıdır.
Derin infiltratif hastalıkta yalnızca yüzeyel ablasyon yeterli olmayabilir.
Derin Endometriozis Ameliyatı Neden Daha Farklıdır?
Derin endometriozis cerrahisi standart bir yumurtalık kisti ameliyatından çok daha kompleks olabilir.
Hastalık;
- üreterleri,
- bağırsağı,
- mesaneyi,
- pelvik sinirleri,
- vajinayı
etkileyebilir.
Bu nedenle ameliyat öncesi ayrıntılı anatomik haritalama önemlidir.
Bağırsak Endometriozisi Nasıl Ameliyat Edilir?
Bağırsak tutulumu bulunan her hastada bağırsak rezeksiyonu yapılmaz.
Cerrahi seçenekler hastalığın;
- derinliğine,
- boyutuna,
- bağırsak çevresinin ne kadarını tuttuğuna,
- lümeni ne kadar daralttığına
göre değişebilir.
Başlıca cerrahi yaklaşımlar;
- shaving,
- diskoid rezeksiyon,
- segmenter bağırsak rezeksiyonu
olarak düşünülebilir.
Shaving Nedir?
Shaving yönteminde endometriozis nodülü bağırsak yüzeyinden dikkatli şekilde ayrılır ve bağırsak duvarı mümkün olduğunca korunur.
Yüzeyel veya seçilmiş lezyonlarda uygulanabilir.
Diskoid Rezeksiyon Nedir?
Bağırsak duvarının sınırlı bir bölümünü derin olarak tutan nodüllerde lezyonla birlikte bağırsak duvarının disk şeklinde çıkarılmasıdır.
Segmenter Bağırsak Rezeksiyonu Ne Zaman Gerekir?
Büyük, uzun segmenti tutan veya bağırsak lümeninde belirgin daralma oluşturan seçilmiş derin endometriozis nodüllerinde segmenter rezeksiyon gerekebilir.
Bu karar yalnızca lezyonun varlığına göre değil, hastanın semptomları ve anatomik özellikleri birlikte değerlendirilerek verilmelidir.
Mesane Endometriozisi Nasıl Ameliyat Edilir?
Mesane kas tabakasını derin şekilde etkileyen endometriozis lezyonlarında nodülün mesane duvarıyla birlikte çıkarılması gerekebilir.
Mesane daha sonra katlar halinde onarılır.
Ameliyatın kapsamı lezyonun üreter ağızlarına yakınlığına göre değişebilir.
Üreter Endometriozisi Nasıl Tedavi Edilir?
Üreter tutulumu bulunan hastalarda temel amaç böbreğin idrar akımını korumaktır.
Seçilmiş vakalarda üreter çevresindeki fibrotik endometriozis dokusunun serbestleştirilmesi yeterli olabilir.
Daha ileri darlıklarda üreter rezeksiyonu ve yeniden anastomoz veya mesaneye yeniden implantasyon gibi daha kompleks cerrahiler gerekebilir.
Endometriozis Ameliyatında Multidisipliner Ekip Ne Zaman Gerekir?
Derin endometriozis bağırsak, mesane veya üreteri etkiliyorsa cerrahinin birden fazla uzmanlık alanının iş birliğiyle planlanması gerekebilir.
Özellikle;
- kolorektal cerrahi,
- üroloji
desteği seçilmiş hastalarda önem taşıyabilir.
.
Çikolata Kisti ile Endometriozis Arasındaki Fark Nedir?
Endometriozis hastalığın genel adıdır.
Çikolata kisti veya endometrioma ise endometriozisin yumurtalıkta oluşturduğu kistik lezyondur.
Dolayısıyla her çikolata kisti endometriozisle ilişkilidir ancak her endometriozis hastasında çikolata kisti bulunmaz.
Çikolata kisti hakkında ayrıntılı bilgi için Çikolata Kisti sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Çikolata Kisti Ne Zaman Ameliyat Edilir?
Her endometrioma ameliyat edilmez.
Karar verirken;
- kistin büyüklüğü,
- ağrı,
- ultrason görünümü,
- gebelik planı,
- yumurtalık rezervi,
- daha önce geçirilmiş yumurtalık ameliyatı
birlikte değerlendirilmelidir.
Endometrioma Yumurtalık Rezervini Etkiler mi?
Endometrioma hem hastalığın kendisi hem de cerrahisi nedeniyle yumurtalık rezervi açısından önemlidir.
Kistektomi sırasında kist kapsülünün normal yumurtalık dokusundan dikkatli şekilde ayrılması gerekir.
Özellikle iki taraflı endometrioma veya tekrarlayan yumurtalık cerrahilerinde fertilite planı önem kazanır.
Endometriozis ve Gebelik Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?
Endometriozis bazı kadınlarda gebe kalmayı zorlaştırabilir ancak endometriozisi olan her kadın infertil değildir.
Fertilite üzerinde;
- yaş,
- yumurtalık rezervi,
- tüplerin açıklığı,
- endometrioma,
- pelvik yapışıklıklar,
- erkek faktörü
gibi çok sayıda değişken rol oynar.
Bu konu ayrı bir tedavi algoritması gerektirdiği için Endometriozis ve Gebelik sayfamızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Endometriozis ile Doğal Yolla Hamile Kalınabilir mi?
Evet.
Birçok endometriozis hastası doğal yolla gebelik elde edebilir.
Endometriozis tanısının bulunması otomatik olarak tüp bebek gerektiği anlamına gelmez.
Endometrioziste Tüp Bebek Gerekir mi?
Her hastaya gerekmez.
Tüp bebek kararı;
- yaş,
- yumurtalık rezervi,
- infertilite süresi,
- tüplerin durumu,
- erkek faktörü
gibi değişkenlere göre verilir.
Gebelik İçin Endometriozis Ameliyatı Şart mıdır?
Hayır.
Gebelik isteyen her endometriozis hastasına ameliyat yapılması gerekmez.
Özellikle yumurtalık rezervi düşük olan kadınlarda gereksiz yumurtalık cerrahisi rezervi daha da azaltabilir.
Bu nedenle cerrahi ile doğrudan yardımcı üreme teknikleri arasında karar kişiye özel verilmelidir.
Endometriozis İçin Özel Bir Diyet Var mı?
Endometriozisi kesin olarak tedavi ettiği kanıtlanmış tek bir diyet bulunmamaktadır.
Genel olarak;
- dengeli beslenme,
- yeterli lif,
- sağlıklı kilo,
- aşırı işlenmiş gıdaların sınırlandırılması
genel sağlık açısından yararlı olabilir.
Ancak internet ortamındaki “şeker endometriozisi besler”, “gluteni tamamen kesmek gerekir” gibi kesin ifadeler bilimsel kanıtla desteklenmeyebilir.
Egzersiz Endometriozise İyi Gelir mi?
Düzenli fiziksel aktivite genel ağrı kontrolü, uyku, bağırsak fonksiyonu ve psikolojik iyilik hali açısından yararlı olabilir.
Ancak egzersiz endometriozis lezyonlarını ortadan kaldırmaz.
Stres Endometriozisi Artırır mı?
Stresin endometriozis oluşturduğu söylenemez.
Ancak kronik ağrı ve stres birbirini etkileyebilir.
Ağrı arttıkça stres ve uyku bozukluğu artabilir; bu da ağrı algısını daha belirgin hale getirebilir.
Menopozda Endometriozis Geçer mi?
Menopozla birlikte östrojen düzeyleri azalır ve birçok hastada endometriozis semptomları hafifler.
Ancak özellikle geçmişte ileri hastalığı bulunan kadınlarda endometriozis tamamen yok olmuş kabul edilmemelidir.
Endometriozis Tekrarlar mı?
Evet.
Endometriozis cerrahi veya medikal tedavi sonrasında tekrar edebilir.
Nüks riski;
- hastalığın yaygınlığı,
- cerrahi sonrası hormonal baskılama,
- yaş,
- yumurtalıkların korunmuş olması
gibi faktörlerden etkilenebilir.
Endometriozis Kansere Dönüşür mü?
Endometriozis benign bir hastalıktır ve endometriozisi olan kadınların büyük çoğunluğunda kanser gelişmez.
Bununla birlikte bazı yumurtalık kanseri alt tipleriyle endometriozis arasında epidemiyolojik ilişki bildirilmiştir.
Bu nedenle özellikle;
- menopoz sonrası büyüyen,
- atipik ultrason özellikleri gösteren,
- hızla değişen
yumurtalık kitleleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Endometriozis Şüphesinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda değerlendirme uygun olur:
- günlük yaşamı engelleyen adet ağrısı,
- cinsel ilişkide derin ağrı,
- adet döneminde belirgin dışkılama ağrısı,
- kronik pelvik ağrı,
- tekrarlayan mesane veya bağırsak şikâyetleri,
- çikolata kisti saptanması,
- gebe kalmakta güçlük.
Endometriozis İçin Hangi Doktora Gidilir?
Endometriozis kadın hastalıkları ve doğum alanında değerlendirilir.
Özellikle derin endometriozis veya endometrioma cerrahisi planlanacaksa endometriozis cerrahisi deneyimi önemlidir.
Bağırsak veya üriner sistem tutulumu bulunan kompleks vakalarda multidisipliner değerlendirme gerekebilir.
İzmir'de Endometriozis Tanı ve Tedavisi
İzmir'de endometriozis tedavisi araştıran hastalarda ilk hedef hastalığın yalnızca varlığını değil, anatomik yaygınlığını ve hastanın gerçek şikâyetlerini birlikte değerlendirmektir.
Endometriozis değerlendirmesinde;
- ayrıntılı ağrı öyküsü,
- transvajinal ultrasonografi,
- gerektiğinde MR,
- yumurtalık rezervi,
- gebelik planı
birlikte ele alınmalıdır.
Endometriozis Hakkında Sık Sorulan Sorular
Endometriozis nedir?
Endometriozis, rahmin iç yüzeyine benzer dokunun rahim boşluğu dışında bulunmasıyla karakterize kronik, benign ve inflamatuvar bir hastalıktır.
Endometriozis neden olur?
Kesin nedeni bilinmemektedir. Retrograd menstruasyon, genetik yatkınlık, hormonal ve bağışıklık sistemi mekanizmalarının birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
Endometriozis en çok nerede olur?
En sık pelvis içerisinde; yumurtalıklar, periton, uterosakral ligamentler, rektovajinal bölge ve bağırsak çevresinde görülür.
Endometriozis ile çikolata kisti aynı şey midir?
Hayır. Çikolata kisti, endometriozisin yumurtalıkta oluşturduğu endometriomadır.
Endometriozis adet ağrısı yapar mı?
Evet. Özellikle yaşam kalitesini bozan, giderek artan veya ağrı kesicilere yeterince yanıt vermeyen adet ağrısı endometriozis açısından değerlendirilmelidir.
Endometriozis cinsel ilişkide ağrı yapar mı?
Evet. Özellikle derin cinsel ilişki ağrısı posterior veya derin endometriozisle ilişkili olabilir.
Endometriozis kabızlık yapar mı?
Bağırsak tutulumu bulunan bazı hastalarda kabızlık, ishal, karın krampları ve ağrılı dışkılama görülebilir.
Endometriozis ultrasonda görülür mü?
Endometrioma ve birçok derin endometriozis lezyonu ultrasonografide görülebilir. Küçük yüzeyel lezyonlar ise görünmeyebilir.
Ultrason normalse endometriozis olabilir mi?
Evet. Normal ultrason özellikle yüzeyel peritoneal endometriozisi tamamen dışlamaz.
Endometriozis MR'da görülür mü?
MR özellikle derin endometriozisin anatomik yaygınlığını göstermede yararlı olabilir.
Endometriozis tomografide çıkar mı?
BT rutin endometriozis tanısında tercih edilen yöntem değildir ve küçük lezyonları göstermede duyarlılığı düşüktür.
CA-125 endometriozis tanısı koyar mı?
Hayır. CA-125 endometriozise özgü değildir ve tek başına tanı testi olarak kullanılmamalıdır.
Endometriozis için kan testi var mı?
Günümüzde rutin kullanımda endometriozisi kesin olarak gösteren tek bir kan testi bulunmamaktadır.
Endometriozis tanısı için laparoskopi şart mı?
Hayır. Tipik klinik bulgular ve görüntüleme ile birçok hastada klinik tanı konabilir. Cerrahi seçilmiş hastalarda gerekir.
Endometriozis kaç evredir?
rASRM sisteminde Evre 1 minimal, Evre 2 hafif, Evre 3 orta ve Evre 4 ileri olarak sınıflandırılır.
Evre 4 endometriozis çok ağrı yapar mı?
Mutlaka değil. Endometrioziste anatomik evre ile ağrı şiddeti arasında birebir ilişki yoktur.
Endometriozis ilaçla tedavi edilir mi?
Evet. Ağrı kesiciler, kombine hormonal tedaviler, progestinler, dienogest ve GnRH temelli tedaviler kullanılabilir.
Dienogest endometrioziste kullanılır mı?
Evet. Dienogest endometriozis ağrısının medikal tedavisinde sık kullanılan progestinlerden biridir.
Endometriozis ilaçla tamamen geçer mi?
Hormonal tedavi hastalığın aktivitesini ve ağrıyı baskılar ancak mevcut bütün lezyonları fiziksel olarak ortadan kaldırmaz.
Endometriozis ameliyatı ne zaman gerekir?
Medikal tedaviye rağmen ciddi ağrı, büyük veya şüpheli endometrioma, derin endometriozis, bağırsak, mesane veya üreter tutulumu gibi durumlarda cerrahi düşünülebilir.
Endometriozis ameliyatı kapalı yapılabilir mi?
Birçok endometriozis ameliyatı laparoskopik minimal invaziv yöntemle yapılabilir.
Derin endometriozis nedir?
Endometriozis dokusunun yüzeyel peritondan daha derin yapılara ilerlediği, çoğunlukla fibrozis oluşturan hastalık formudur.
Bağırsak endometriozisi ameliyatında bağırsak alınır mı?
Her hastada değil. Lezyona göre shaving, diskoid rezeksiyon veya segmenter rezeksiyon seçenekleri değerlendirilebilir.
Endometriozis mesaneyi tutar mı?
Evet. Mesane endometriozisi idrar yaparken ağrı, sık idrara çıkma veya mesane ağrısı gibi yakınmalara neden olabilir.
Endometriozis üreteri tutabilir mi?
Evet. Üreter endometriozisi idrar akımını bozabilir ve bazı hastalarda böbrek fonksiyonu açısından önem taşıyabilir.
Endometriozis hamile kalmayı engeller mi?
Bazı kadınlarda fertiliteyi azaltabilir ancak endometriozisi olan birçok kadın doğal yolla gebe kalabilir.
Endometrioziste tüp bebek şart mıdır?
Hayır. Tüp bebek gereksinimi yaş, yumurtalık rezervi, infertilite süresi ve diğer fertilite faktörlerine göre değerlendirilir.
Gebelik için endometriozis ameliyatı şart mıdır?
Hayır. Özellikle düşük yumurtalık rezervi bulunan hastalarda gereksiz yumurtalık cerrahisinden kaçınılması gerekebilir.
Endometriozis tekrarlayabilir mi?
Evet. Cerrahi veya medikal tedavi sonrasında hastalık veya semptomlar tekrar edebilir.
Endometriozis kansere dönüşür mü?
Endometriozis benign bir hastalıktır. Bazı yumurtalık kanseri alt tipleriyle epidemiyolojik ilişki bulunsa da endometriozisli kadınların büyük çoğunluğunda kanser gelişmez.
Menopozda endometriozis geçer mi?
Östrojen azalmasıyla birçok hastada semptomlar hafifler ancak endometriozisin her hastada tamamen ortadan kalktığı söylenemez.
Endometriozis ergenlerde olur mu?
Evet. Özellikle yaşamı belirgin etkileyen ve standart tedavilere dirençli adet ağrısı bulunan gençlerde endometriozis düşünülmelidir.
Endometriozis için hangi doktora gidilir?
Endometriozis kadın hastalıkları ve doğum alanında değerlendirilir. Derin ve kompleks hastalıkta endometriozis cerrahisi deneyimi önemlidir.
Endometrioziste Temel Yaklaşım: Hastalığı Değil Hastayı Tedavi Etmek
Endometriozis nedir? sorusunun cevabı yalnızca rahim dışında endometrium benzeri doku bulunması değildir.
Endometriozis; inflamasyon, fibrozis, yapışıklık, kronik ağrı, endometrioma ve bazı hastalarda organ fonksiyonlarının etkilenmesiyle seyredebilir.
Bu nedenle hastalık farklı kadınlarda tamamen farklı klinik tablolar oluşturabilir.
Bir hastada temel sorun şiddetli adet ağrısı olabilirken başka bir hastada;
- çikolata kisti,
- bağırsak tutulumu,
- üriner sistem tutulumu,
- infertilite
ön plana çıkabilir.
Endometriozis tanısı için her hastada laparoskopi gerekmez. Güncel yaklaşımda ayrıntılı klinik öykü ve uygun görüntüleme ile birçok hastada klinik tanı mümkündür; cerrahi seçilmiş durumlarda kullanılır.
Ultrason normal olsa bile özellikle yüzeyel endometriozis tamamen dışlanamaz. Buna karşılık endometrioma ve derin endometriozis deneyimli transvajinal ultrason ve seçilmiş hastalarda MR ile başarılı şekilde değerlendirilebilir.
Yumurtalık endometrioması ve çikolata kisti hakkında ayrıntılı bilgi için Çikolata Kisti sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Endometriozis cerrahisinin ne zaman gerektiği, laparoskopik eksizyon, derin endometriozis, bağırsak, mesane ve üreter cerrahisi hakkında ayrıntılı bilgi için Endometriozis Ameliyatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Endometriozisin yumurtalık rezervi, doğal gebelik ve tüp bebek tedavileri üzerindeki etkisini ayrıntılı incelemek için Endometriozis ve Gebelik sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sonuç olarak endometriozis tedavisinde en doğru yaklaşım “hastalığı tamamen yok etmek” hedefinden çok, hastanın ağrısını, organ fonksiyonlarını, fertilitesini ve yaşam kalitesini birlikte değerlendiren uzun dönemli bir yönetim planı oluşturmaktır.