İdrar Kaçırma Tedavisi
İdrar Kaçırma Nedir?
İdrar kaçırma, kişinin istemi dışında idrar kaybetmesidir. Kadınlarda oldukça sık görülmesine rağmen birçok kadın bu problemi yaşlanmanın, doğum yapmanın veya menopozun doğal bir sonucu olarak kabul ettiği için doktora başvurmayı geciktirebilir.
Oysa idrar kaçırma tek başına bir hastalık adı değildir. Birbirinden tamamen farklı mekanizmalarla ortaya çıkabilen çeşitli idrar kaçırma tiplerinin ortak belirtisidir.
Örneğin bir kadın yalnızca öksürdüğünde, hapşırdığında veya koştuğunda idrar kaçırabilir. Başka bir kadın ise hiçbir fiziksel aktivite yapmadan aniden çok güçlü bir idrar yapma ihtiyacı hissedebilir ve tuvalete yetişemeden idrarını kaçırabilir.
Bu iki durum dışarıdan bakıldığında aynı problem gibi görünse de oluşma mekanizmaları ve tedavileri farklıdır.
Bu nedenle idrar kaçırma tedavisinin en önemli basamağı, öncelikle hangi tip idrar kaçırmanın bulunduğunu belirlemektir.
Önemli: “İdrar kaçırıyorum, bana hangi ilaç iyi gelir?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Stres tipi idrar kaçırma ile sıkışma tipi idrar kaçırmanın tedavileri birbirinden farklıdır. Bir hastada ameliyat oldukça etkili olabilirken başka bir hastada aynı ameliyat doğru tedavi olmayabilir.
İdrar Kaçırma Neden Olur?
İdrar kaçırma neden olur? sorusunun cevabı idrar kaçırmanın tipine göre değişir.
Normal şartlarda böbreklerde üretilen idrar mesanede birikir. Mesane dolarken mesane kasının gevşek kalması, idrarı dışarı taşıyan üretranın ise kapalı olması gerekir.
İdrar yapmaya karar verdiğimizde bu sistem tersine döner: mesane kasılır, üretral kapanma mekanizması gevşer ve idrar kontrollü şekilde dışarı atılır.
Bu sistemin herhangi bir bölümündeki problem idrar kaçırmaya yol açabilir.
Kadınlarda idrar kaçırmanın temel mekanizmaları arasında şunlar bulunur:
- üretra ve mesane boynunun destek dokularının zayıflaması,
- üretral sfinkterin yeterli kapanmaması,
- mesanenin uygun olmayan zamanda kasılması veya aşırı aktif hale gelmesi,
- mesanenin yeterince boşalamaması,
- pelvik taban kaslarının zayıflaması,
- sinir sistemi hastalıkları,
- pelvik organ prolapsusu,
- bazı ilaçlar ve sistemik hastalıklar,
- idrar yolu enfeksiyonları gibi geçici durumlar
yer alabilir.
Dolayısıyla idrar kaçırmanın doğru tedavisi için yalnızca “kaçırma var mı?” sorusuna değil, “neden ve hangi mekanizmayla kaçırıyor?” sorusuna cevap verilmelidir.
İdrar Kaçırma Risk Faktörleri Nelerdir?
Kadınlarda idrar kaçırma gelişimini tek bir faktör açıklamaz. Yaş, gebelikler, doğumlar, vücut ağırlığı, menopoz, pelvik taban yapısı ve bazı hastalıklar birlikte etkili olabilir.
Önemli risk faktörleri arasında;
- gebelik,
- vajinal doğum,
- çok sayıda doğum,
- yaşın ilerlemesi,
- fazla kilo ve obezite,
- menopoz,
- pelvik taban zayıflığı,
- rahim veya vajinal organ sarkması,
- kronik öksürük,
- kronik kabızlık ve sürekli ıkınma,
- bazı nörolojik hastalıklar,
- bazı ilaçlar,
- geçirilmiş pelvik cerrahiler
bulunabilir.
Ancak risk faktörü bulunması mutlaka idrar kaçırma gelişeceği anlamına gelmez.
Doğum İdrar Kaçırmaya Neden Olur mu?
Gebelik ve özellikle vajinal doğum pelvik taban üzerinde önemli mekanik yük oluşturabilir.
Doğum sırasında pelvik taban kasları, bağ dokuları ve pudendal sinir gibi sinir yapıları gerilebilir. Üretranın altında bulunan destek mekanizmasının zayıflaması özellikle stres tipi idrar kaçırma gelişimine katkıda bulunabilir.
Ancak vajinal doğum yapmış her kadında idrar kaçırma gelişmez. Aynı şekilde hiç doğum yapmamış kadınlarda da idrar kaçırma görülebilir.
Doğum öyküsü değerlendirilirken yalnızca doğum sayısı değil;
- doğumların şekli,
- uzamış doğum eylemi,
- bebeğin doğum ağırlığı,
- operatif vajinal doğum öyküsü,
- pelvik taban travması
gibi faktörler de önem taşıyabilir.
Menopoz İdrar Kaçırmaya Neden Olur mu?
Menopoz döneminde östrojen seviyelerinin azalması vajina, üretra ve alt üriner sistem dokularında değişikliklere yol açabilir.
Bu dönemde vajinal kuruluk, yanma, sık idrara çıkma, urgency ve tekrarlayan idrar yolu yakınmaları birlikte görülebilir.
Ancak menopoz sonrası ortaya çıkan her idrar kaçırmanın yalnızca östrojen eksikliğine bağlanması doğru değildir.
Hastanın idrar kaçırma tipi ayrıca belirlenmelidir.
Fazla Kilo İdrar Kaçırmayı Artırır mı?
Evet. Fazla kilo ve obezite karın içi basıncını artırarak mesane ve pelvik taban üzerinde sürekli mekanik yük oluşturabilir.
Özellikle stres tipi idrar kaçırması bulunan fazla kilolu kadınlarda kilo kaybı tedavinin önemli parçalarından biri olabilir.
Kilo verilmesi yalnızca genel sağlık açısından değil, bazı kadınlarda idrar kaçırma ataklarının azaltılması açısından da fayda sağlayabilir.
Rahim Sarkması İdrar Kaçırmaya Neden Olur mu?
Pelvik organ prolapsusu ile idrar kaçırma sıklıkla aynı hastada bulunabilir; ancak aralarındaki ilişki her zaman basit değildir.
Rahim sarkması, sistosel veya vajinal tepe sarkması mesanenin ve üretranın anatomik ilişkisini değiştirebilir.
İleri prolapsus bazı kadınlarda üretrayı kıvrarak veya sıkıştırarak stres tipi idrar kaçırmayı gizleyebilir. Sarkma muayene sırasında yerine getirildiğinde daha önce fark edilmeyen idrar kaçırma ortaya çıkabilir.
Bu nedenle rahim sarkması ameliyatı planlanan hastalarda idrar fonksiyonunun ameliyat öncesinde değerlendirilmesi önemlidir.
İdrar Kaçırma Tipleri Nelerdir?
Kadınlarda idrar kaçırma denildiğinde en önemli ayrım hangi tip kaçırmanın bulunduğudur.
Başlıca idrar kaçırma tipleri şunlardır:
| İdrar kaçırma tipi | Tipik yakınma | Temel mekanizma |
|---|---|---|
| Stres tipi | Öksürme, hapşırma, gülme, koşma veya egzersizle kaçırma | Üretral destek/kapanma mekanizmasının yetersizliği |
| Sıkışma tipi (urge) | Ani sıkışma hissi sonrası tuvalete yetişemeden kaçırma | Mesane depolama fonksiyonunda bozukluk/aşırı aktif mesane |
| Mikst tip | Hem hareketle hem sıkışmayla kaçırma | Stres ve urgency mekanizmalarının birlikte bulunması |
| Taşma tipi | Damla damla veya sürekli kaçırma ve tam boşaltamama | Mesanenin yeterince boşalamaması |
Bu ayrım yalnızca isimlendirme değildir. Tedavi seçimini doğrudan belirler.
Stres Tipi İdrar Kaçırma Nedir?
Stres tipi idrar kaçırma, karın içi basıncını artıran fiziksel aktiviteler sırasında istemsiz idrar kaybıdır.
Buradaki “stres” kelimesi psikolojik stres anlamına gelmez.
Tipik olarak;
- öksürürken,
- hapşırırken,
- gülerken,
- koşarken,
- zıplarken,
- egzersiz yaparken,
- ağır kaldırırken
idrar kaçırma görülür.
Bazı kadınlarda yalnızca birkaç damla kaçırma olurken ileri olgularda daha belirgin miktarda idrar kaybı olabilir.
Öksürünce İdrar Kaçırma Neden Olur?
Öksürme sırasında karın içi basıncı hızla yükselir. Normalde bu basınç artışı sırasında üretra kapalı kalmalı ve idrar mesanede tutulmalıdır.
Üretranın destek mekanizması veya sfinkter fonksiyonu yeterli değilse mesane içindeki basınç üretral kapanma basıncını aşabilir ve idrar kaçağı meydana gelebilir.
Bu nedenle öksürünce veya hapşırınca idrar kaçırma stres tipi idrar kaçırmanın klasik belirtilerindendir.
Spor Yaparken İdrar Kaçırma Neden Olur?
Koşma, zıplama ve yüksek etkili egzersizlerde pelvik tabana tekrarlayan basınç uygulanır.
Üretral destek yetersizse özellikle koşu, tenis, aerobik veya sıçrama içeren aktivitelerde idrar kaçağı oluşabilir.
Bu durum genç kadınlarda da görülebilir ve yalnızca ileri yaş hastalığı değildir.
Sıkışma Tipi (Urge) İdrar Kaçırma Nedir?
Sıkışma tipi idrar kaçırma, aniden ortaya çıkan ve ertelenmesi güç güçlü idrar yapma isteğine idrar kaçağının eşlik etmesidir.
Hasta genellikle;
“İdrarım geldiğinde tutamıyorum, tuvalete yetişemiyorum.”
şeklinde tarif eder.
Bu durum stres tipi idrar kaçırmadan farklıdır. Hastanın öksürmesi veya fiziksel aktivite yapması gerekmez.
Bazen;
- eve gelip kapıyı açarken,
- tuvaleti görünce,
- akan su sesi duyunca,
- ellerini yıkarken,
- soğuk ortamda
ani sıkışma hissi tetiklenebilir.
Aşırı Aktif Mesane Nedir?
Aşırı aktif mesane, genellikle sık idrara çıkma ve gece idrara kalkmanın eşlik ettiği, idrar yolu enfeksiyonu veya başka belirgin bir patolojiyle açıklanamayan urgency yani ani ve ertelenmesi zor idrar yapma isteği ile karakterizedir.
Aşırı aktif mesanesi olan her kadın idrar kaçırmaz.
Bu nedenle iki farklı klinik durumdan söz edilebilir:
- OAB-dry: sıkışma vardır ancak idrar kaçırma yoktur.
- OAB-wet: sıkışma hissine idrar kaçırma eşlik eder.
Sıkışma tipi idrar kaçırma tedavisinde davranışsal yöntemlerin yanı sıra uygun hastalarda ilaçlar, mesane botoksu ve nöromodülasyon gibi tedaviler kullanılabilir.
Gece Sık İdrara Kalkmak Aşırı Aktif Mesane midir?
Gece idrara kalkma yani noktüri aşırı aktif mesaneye eşlik edebilir ancak tek başına aşırı aktif mesane tanısı koydurmaz.
Gece fazla sıvı tüketimi, uyku bozuklukları, bazı kalp ve böbrek hastalıkları, diüretik kullanımı ve gece idrar üretiminin artması gibi başka nedenler de noktüriye yol açabilir.
Bu nedenle özellikle yalnızca gece yakınması bulunan hastalarda neden ayrıca araştırılmalıdır.
Mikst Tip İdrar Kaçırma Nedir?
Mikst idrar kaçırma, aynı kadında hem stres tipi hem de sıkışma tipi idrar kaçırma belirtilerinin bulunmasıdır.
Örneğin hasta hem öksürünce idrar kaçırıyor hem de ani sıkışma geldiğinde tuvalete yetişemiyorsa mikst tip idrar kaçırma söz konusu olabilir.
Mikst idrar kaçırmada en önemli sorulardan biri:
“Hastayı en fazla hangi şikâyet rahatsız ediyor?”
sorusudur.
Çünkü tedavi çoğu zaman baskın semptoma göre planlanır.
Sıkışma şikâyeti baskınsa aşırı aktif mesane tedavileri ön plana çıkabilir. Stres komponenti baskın ve kalıcıysa stres inkontinansına yönelik cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.
Taşma Tipi İdrar Kaçırma Nedir?
Taşma tipi idrar kaçırma, mesanenin yeterince boşalamaması sonucunda aşırı dolması ve idrarın istemsiz olarak sızmasıdır.
Bu hastalarda;
- mesaneyi tam boşaltamama hissi,
- zayıf idrar akımı,
- idrarı başlatmakta güçlük,
- ıkınarak idrar yapma,
- damlama,
- sürekli veya aralıklı kaçırma
görülebilir.
Önemli: Taşma tipi idrar kaçırma bazen stres veya sıkışma tipi idrar kaçırmayı taklit edebilir. Bu nedenle özellikle mesaneyi boşaltmakta güçlük tarif eden hastalarda mesanede kalan idrar miktarının ölçülmesi önemlidir.
Mesane Neden Tam Boşalamaz?
Mesanenin yeterince boşalamamasının farklı nedenleri olabilir.
Bunlar arasında;
- mesane çıkımında mekanik tıkanıklık,
- ileri pelvik organ prolapsusu,
- önceden geçirilmiş bazı idrar kaçırma ameliyatları,
- mesane kasının yeterince kasılamaması,
- nörolojik hastalıklar,
- bazı ilaçlar
bulunabilir.
Bu nedenle taşma tipi idrar kaçırmada doğrudan “kaçırmayı durdurmaya” çalışmak yerine öncelikle mesanenin neden boşalamadığı araştırılmalıdır.
Fonksiyonel İdrar Kaçırma Nedir?
Bazen mesane ve üretra fonksiyonları görece normal olmasına rağmen kişi tuvalete zamanında ulaşamadığı için idrar kaçırabilir.
Özellikle hareket kısıtlılığı, ileri yaş, bilişsel problemler veya çevresel engeller fonksiyonel idrar kaçırmaya katkıda bulunabilir.
Bu durumda tedavi yalnızca mesaneye yönelik değildir; hastanın hareket kabiliyeti, kullandığı ilaçlar, yaşam ortamı ve tuvalete erişimi de değerlendirilir.
Geçici İdrar Kaçırma Nedenleri Nelerdir?
Daha önce idrar kaçırmayan bir kadında yeni başlayan idrar kaçırma her zaman kronik bir pelvik taban hastalığı anlamına gelmez.
Geçici veya düzeltilebilir nedenler bulunabilir.
Örneğin;
- idrar yolu enfeksiyonu,
- bazı ilaçlar,
- aşırı sıvı veya kafein tüketimi,
- ciddi kabızlık,
- hareket kabiliyetindeki geçici azalma,
- kontrolsüz kan şekeri gibi fazla idrar üretimine yol açan durumlar
kaçırmayı başlatabilir veya artırabilir.
Stres Tipi ile Sıkışma Tipi İdrar Kaçırma Nasıl Ayırt Edilir?
Hastanın anlatımı çoğu zaman ilk önemli ipucunu verir.
| Özellik | Stres tipi | Sıkışma tipi |
|---|---|---|
| Öksürme/hapşırma ile kaçırma | Sık | Tipik değil |
| Koşma/zıplama ile kaçırma | Sık | Tipik değil |
| Ani güçlü sıkışma | Genellikle temel belirti değil | Temel belirti |
| Tuvalete yetişememe | Tipik değil | Sık |
| Sık idrara çıkma | Şart değil | Sık eşlik eder |
| Gece idrara kalkma | Şart değil | Eşlik edebilir |
Ancak bazı kadınlarda her iki tip bir arada bulunduğu için yalnızca tek bir soruyla tanı koymak mümkün olmayabilir.
İdrar Kaçırma Tanısı Nasıl Konur?
İdrar kaçırma değerlendirmesinin amacı yalnızca idrar kaçağının varlığını doğrulamak değildir.
Temel amaç;
- kaçırmanın tipini belirlemek,
- şiddetini değerlendirmek,
- yaşam kalitesine etkisini anlamak,
- pelvik organ prolapsusu gibi eşlik eden durumları belirlemek,
- mesanenin yeterince boşalıp boşalmadığını değerlendirmek,
- gerekli olduğunda daha ileri incelemeye ihtiyaç olup olmadığını belirlemektir.
İdrar Kaçırma Muayenesinde Hangi Sorular Sorulur?
Tanının en önemli bölümlerinden biri ayrıntılı öyküdür.
Özellikle şu sorular önemlidir:
- İdrar hangi durumlarda kaçıyor?
- Öksürme veya hapşırmayla oluyor mu?
- Sıkışma geldiğinde tuvalete yetişebiliyor musunuz?
- Günde kaç kez idrara çıkıyorsunuz?
- Gece kaç kez tuvalete kalkıyorsunuz?
- Kaçırma miktarı ne kadar?
- Ped kullanıyor musunuz?
- İdrar akımınız zayıf mı?
- Mesanenizin tam boşalmadığını düşünüyor musunuz?
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu var mı?
- Vajinadan dışarı doğru sarkma hissediyor musunuz?
- Daha önce idrar kaçırma veya prolapsus ameliyatı oldunuz mu?
İdrar Günlüğü Nedir?
İdrar günlüğü hastanın belirli bir süre boyunca sıvı tüketimini ve mesane davranışını kaydetmesidir.
Genellikle;
- ne zaman sıvı içildiği,
- yaklaşık ne kadar sıvı tüketildiği,
- ne zaman idrara çıkıldığı,
- çıkarılan idrar miktarı,
- sıkışma atakları,
- idrar kaçırma zamanları,
- kaçırmayı tetikleyen olaylar
kaydedilebilir.
Özellikle sık idrara çıkma, urgency ve noktürinin değerlendirilmesinde oldukça yararlı bilgiler sağlayabilir.
İdrar Kaçırmada Jinekolojik Muayene Neden Önemlidir?
İdrar kaçırması bulunan bir kadında pelvik muayene yalnızca vajina veya rahmi değerlendirmek için yapılmaz.
Muayenede;
- pelvik organ prolapsusu,
- sistosel,
- rektosel,
- rahim sarkması,
- vajinal atrofi,
- pelvik taban kas fonksiyonu,
- üretral destek
değerlendirilebilir.
Özellikle idrar kaçırma ile birlikte vajinadan dışarı doğru baskı veya kitle hissi bulunan kadınlarda pelvik organ prolapsusu ayrıca araştırılmalıdır.
Öksürük Stres Testi Nedir?
Öksürük stres testi, stres tipi idrar kaçırmanın klinik değerlendirmesinde kullanılan basit testlerden biridir.
Mesane uygun dolulukta iken hastadan öksürmesi istenir ve karın içi basınç artışıyla üretradan idrar kaçağı olup olmadığı gözlenir.
Testin klinik anlamı hastanın öyküsü ve diğer muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.
İdrar Kaçırmada İdrar Tahlili Neden Yapılır?
İdrar yolu enfeksiyonu urgency, sık idrara çıkma ve idrar kaçırmayı taklit edebilir veya mevcut yakınmaları artırabilir.
Bu nedenle özellikle yeni başlayan yakınmalarda veya yanma, ağrı, kötü kokulu idrar gibi enfeksiyon belirtileri bulunduğunda idrar incelemesi önemlidir.
İdrarda kan görülmesi ise ayrıca değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.
Mesanede Kalan İdrar Neden Ölçülür?
İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarına postvoid rezidüel idrar (PVR) denir.
Özellikle;
- mesaneyi tam boşaltamama hissi,
- zayıf idrar akımı,
- ıkınarak idrar yapma,
- ileri prolapsus,
- önceden geçirilmiş idrar kaçırma cerrahisi,
- nörolojik hastalık
bulunan hastalarda önemli olabilir.
Yüksek miktarda rezidüel idrar bulunması tedavi yaklaşımını tamamen değiştirebilir.
Ürodinami Her İdrar Kaçıran Hastaya Gerekir mi?
Hayır. Her idrar kaçırma hastasına rutin olarak ürodinami yapılması gerekmez.
Tipik stres tipi idrar kaçırması bulunan, öyküsü ve muayenesi birbiriyle uyumlu olan komplikasyonsuz hastalarda değerlendirme çoğu zaman klinik olarak yapılabilir.
Ancak bazı durumlarda ürodinamik değerlendirme daha fazla bilgi sağlayabilir.
Örneğin;
- kaçırmanın tipi net değilse,
- belirgin işeme güçlüğü varsa,
- yüksek rezidüel idrar saptanıyorsa,
- önceden idrar kaçırma ameliyatı geçirilmişse,
- nörolojik hastalık varsa,
- karmaşık alt üriner sistem yakınmaları bulunuyorsa
daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.
İdrar Kaçırmada Doğru Tanı Neden Bu Kadar Önemlidir?
İdrar kaçırma tedavisinde en sık yapılan hatalardan biri bütün hastaları aynı şekilde değerlendirmektir.
Oysa;
Öksürünce kaçıran bir kadın ile tuvalete yetişemeden kaçıran bir kadının problemi aynı değildir.
Stres tipi idrar kaçırmada üretral destek ve kapanma mekanizması ön plandayken, sıkışma tipi idrar kaçırmada mesanenin depolama fonksiyonu ve urgency ön plandadır.
Taşma tipi idrar kaçırmada ise problem tam tersine mesanenin yeterince boşalamaması olabilir.
Bu nedenle doğru soru yalnızca:
“İdrar kaçırıyor musunuz?”
değil;
“Ne zaman, nasıl ve neden idrar kaçırıyorsunuz?”
olmalıdır.
İdrar Kaçırma Tedavisi Nasıl Yapılır?
İdrar kaçırma tedavisi her kadında aynı değildir. Tedavinin seçilebilmesi için öncelikle idrar kaçırmanın stres tipi, sıkışma tipi, mikst tip veya mesanenin yeterince boşalamamasına bağlı taşma tipi olup olmadığı belirlenmelidir.
Bu ayrım son derece önemlidir. Çünkü öksürürken veya spor yaparken idrar kaçıran bir kadına uygulanabilecek tedavi ile aniden sıkışıp tuvalete yetişemeden idrar kaçıran bir kadının tedavisi farklıdır.
Modern idrar kaçırma tedavisinde tek basamaklı bir yaklaşım yerine hastanın şikâyetine, idrar kaçırmanın tipine, yaşına, eşlik eden pelvik taban hastalıklarına ve yaşam kalitesindeki etkilenmeye göre basamaklı bir tedavi planı uygulanır.
Tedavi seçenekleri genel olarak şu başlıklarda değerlendirilir:
- pelvik taban kas egzersizleri,
- mesane eğitimi,
- kilo kontrolü ve yaşam tarzı düzenlemeleri,
- menopoz sonrası uygun kadınlarda lokal vajinal tedaviler,
- aşırı aktif mesane ve sıkışma tipi kaçırmada ilaç tedavileri,
- stres tipi idrar kaçırmada destek cihazları veya cerrahi tedaviler,
- mesane botoksu,
- tibial sinir stimülasyonu,
- sakral nöromodülasyon,
- seçilmiş hastalarda üretral dolgu uygulamaları.
Buradaki en önemli prensip şudur:
İdrar kaçırmanın tedavisi yalnızca idrar kaçağını durdurmaya değil, kaçağın nedenini düzeltmeye yönelik olmalıdır.
Kegel Egzersizi ve Pelvik Taban Tedavisi
Pelvik taban kas egzersizleri kadınlarda idrar kaçırmanın temel konservatif tedavilerinden biridir.
Özellikle stres tipi idrar kaçırmada üretranın altındaki destek sisteminin güçlendirilmesi amaçlanır. Sıkışma tipi idrar kaçırmada ise pelvik taban kaslarının kontrollü şekilde kasılması ani sıkışma hissinin bastırılmasına yardımcı olabilir.
Pelvik taban kaslarının doğru çalıştırılması önemlidir. Birçok kadın Kegel yaptığını düşünürken aslında karın, kalça veya bacak kaslarını sıkmaktadır.
Doğru Kegel egzersizinde amaç idrarı veya gazı tutmaya çalışırken kullanılan pelvik taban kaslarını kontrollü olarak kasıp gevşetmektir.
Kegel Egzersizi Nasıl Yapılır?
İlk aşama doğru kasın bulunmasıdır.
Pelvik taban kası doğru şekilde bulunduğunda kas birkaç saniye kontrollü olarak sıkılır, daha sonra tamamen gevşetilir. Zaman içerisinde kasılma süresi ve tekrar sayısı artırılabilir.
Egzersiz sırasında normal nefes almaya devam edilmesi ve karın kaslarının gereksiz yere kasılmaması önemlidir.
Kegel egzersizinin etkisi birkaç gün içerisinde değerlendirilmemelidir. Kas güçlenmesi zaman gerektirir ve düzenli uygulama önemlidir.
Kegel Egzersizi Kimlerde Faydalıdır?
Pelvik taban egzersizleri özellikle;
- hafif veya orta stres tipi idrar kaçırma,
- doğum sonrası idrar kaçırma,
- mikst idrar kaçırma,
- sıkışma hissinin kontrol edilmesinde
faydalı olabilir.
Ancak ileri derecede sfinkter veya üretral destek bozukluğu bulunan bir hastada yalnızca egzersizle tamamen düzelme sağlanamayabilir.
Mesane Eğitimi Nasıl Yapılır?
Mesane eğitimi özellikle sıkışma tipi idrar kaçırma ve aşırı aktif mesane tedavisinde kullanılan önemli davranışsal yöntemlerden biridir.
Aşırı aktif mesanesi bulunan bazı kadınlar sıkışma gelişmesinden korktukları için mesaneleri tam dolmadan çok sık tuvalete gitmeye başlarlar.
Zaman içerisinde bu durum mesanenin küçük hacimlere alışmasına ve sık idrara çıkma döngüsünün devam etmesine neden olabilir.
Mesane eğitiminde hastanın idrara çıkma aralıkları değerlendirilir ve tuvalete gitme süreleri kontrollü biçimde düzenlenir.
Başlangıçta hastanın tolere edebildiği aralık belirlenir. Daha sonra başarılı oldukça idrara çıkma aralığı kademeli biçimde uzatılır.
Amaç her hastayı aynı saat programına sokmak değildir; sıkışma hissinin kontrolünü yeniden kazandırmaktır.
Ani Sıkışma Geldiğinde Ne Yapılabilir?
Aşırı aktif mesanede hasta güçlü sıkışma geldiği anda tuvalete doğru hızla koşabilir. Ancak acele etmek bazı hastalarda mesane kasılmasını daha da artırabilir.
Bunun yerine hastaya;
- birkaç saniye durması,
- sakin nefes alması,
- pelvik tabanı kısa ve hızlı şekilde birkaç kez kasması,
- sıkışma biraz azaldıktan sonra tuvalete kontrollü biçimde yürümesi
öğretilebilir.
Mesane eğitiminin belirgin faydasının ortaya çıkması birkaç hafta sürebilir.
İdrar Kaçırmada Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Yaşam tarzı düzenlemeleri tek başına bütün idrar kaçırma problemlerini tedavi etmese de birçok hastada tedavinin önemli bir parçasıdır.
Kilo Vermek İdrar Kaçırmayı Azaltır mı?
Fazla kilo özellikle karın içi basıncını artırarak mesane, üretra ve pelvik taban üzerinde ek yük oluşturabilir.
Fazla kilolu veya obez kadınlarda kilo kaybı hem stres tipi hem de bazı mikst idrar kaçırma yakınmalarının azaltılmasına yardımcı olabilir.
Kahve ve Kafein İdrar Kaçırmayı Artırır mı?
Kafein bazı hastalarda urgency ve sık idrara çıkma yakınmalarını artırabilir.
Çok miktarda kahve, enerji içeceği veya kafeinli içecek tüketen ve belirgin urgency yaşayan hastalarda tüketimin azaltılması denenebilir.
Ancak bütün hastaların kahveyi tamamen bırakması gerektiği şeklinde katı bir kural yoktur.
Çok Fazla Su İçmek İdrar Kaçırmayı Artırır mı?
Gereğinden fazla sıvı tüketimi mesanenin hızla dolmasına ve sık idrara çıkmaya neden olabilir.
Buna karşılık idrar kaçırmamak için sıvıyı aşırı kısıtlamak da doğru değildir.
Aşırı sıvı kısıtlaması susuzluk, kabızlık ve konsantre idrar nedeniyle mesane irritasyonuna yol açabilir.
Bu nedenle sıvı tüketimi hastanın yaşı, aktivitesi, eşlik eden hastalıkları ve günlük ihtiyacına göre dengelenmelidir.
Kabızlığın Tedavisi Neden Önemlidir?
Kronik kabızlık ve sürekli ıkınma pelvik taban üzerine tekrarlayan basınç oluşturabilir.
Ayrıca rektumda biriken dışkı mesane fonksiyonunu etkileyebilir.
İdrar kaçırması ile birlikte dışkılama güçlüğü veya vajinanın arka duvarında bombeleşme bulunan kadınlarda Rektosel açısından değerlendirme gerekebilir.
İdrar Kaçırma İlaçları Nelerdir?
İdrar kaçırma ilaçları denildiğinde en önemli nokta, ilaçların her idrar kaçırma tipinde aynı şekilde etkili olmadığını bilmektir.
İlaç tedavisinin en önemli kullanım alanlarından biri sıkışma tipi idrar kaçırma ve aşırı aktif mesanedir.
Bu hastalarda temel oral ilaç grupları;
- beta-3 adrenerjik agonistler ve
- antimuskarinik ilaçlardır.
Stres tipi idrar kaçırmada ise temel problem mesanenin aşırı kasılması değil, üretral destek ve kapanma mekanizması olduğundan bu ilaçlar genellikle stres tipi kaçağı tedavi etmez.
Bu nedenle yalnızca “idrar kaçırıyorum” diyerek aşırı aktif mesane ilacı başlanması doğru değildir.
Beta-3 Adrenerjik Agonistler Nedir?
Beta-3 adrenerjik agonistler aşırı aktif mesane ve sıkışma tipi idrar kaçırma tedavisinde kullanılan ilaç sınıflarından biridir.
Mesanenin depolama döneminde detrusor kasının gevşemesine katkıda bulunarak mesanenin idrar depolama kapasitesini artırabilir ve urgency ataklarını azaltabilirler.
Bu grupta en bilinen ilaçlardan biri mirabegrondur. Bazı ülkelerde vibegron da kullanılmaktadır.
Beta-3 agonistlerin önemli avantajlarından biri ağız kuruluğu ve kabızlık gibi klasik antikolinerjik yan etkilerin genellikle daha az görülmesidir.
Bununla birlikte her hasta için uygun oldukları düşünülmemelidir. Özellikle hastanın kan basıncı, kullandığı diğer ilaçlar ve mesane boşaltma fonksiyonu değerlendirilmelidir.
Mirabegron Nedir?
Mirabegron, beta-3 adrenerjik reseptörleri üzerinden etki gösteren ve aşırı aktif mesane tedavisinde kullanılan bir ilaçtır.
Özellikle;
- ani sıkışma,
- sık idrara çıkma,
- tuvalete yetişemeden idrar kaçırma,
- bazı hastalarda gece idrara kalkma
yakınmalarının azaltılmasında kullanılabilir.
Mirabegron stres tipi idrar kaçırmanın temel tedavisi değildir.
Mirabegron Tansiyonu Etkiler mi?
Mirabegron bazı hastalarda kan basıncını artırabilir.
Bu nedenle özellikle kontrolsüz hipertansiyonu bulunan hastalarda dikkatli olunmalıdır ve ilaç seçimi hastanın genel sağlık durumuna göre yapılmalıdır.
İlaç başlanmadan önce ve tedavi sırasında tansiyon değerlendirmesi gerekebilir.
Mirabegron İdrar Yapamamaya Neden Olabilir mi?
Beta-3 agonistlerle idrar retansiyonu nadir olmakla birlikte olası bir yan etkidir.
Özellikle başlangıçtan itibaren mesanesini tam boşaltamayan, ileri sistoseli bulunan veya mesane çıkımında problem düşünülen hastalarda dikkatli değerlendirme yapılmalıdır.
Antimuskarinik İlaçlar Nedir?
Antimuskarinik ilaçlar, aşırı aktif mesane tedavisinde uzun yıllardır kullanılan temel ilaç gruplarından biridir.
Bu ilaçlar mesane kasındaki muskarinik reseptörlerin aktivitesini azaltarak istemsiz mesane kasılmalarını ve urgency hissini azaltmayı amaçlar.
Bu grupta;
- solifenasin,
- tolterodin,
- oksibutinin,
- trospiyum
gibi farklı ilaçlar bulunur.
Genel etkinlikleri birbirine yakın olabilir; ancak yan etki profili, yaş, eşlik eden hastalıklar ve hastanın kullandığı diğer ilaçlar tedavi seçiminde önemlidir.
Solifenasin Nedir?
Solifenasin aşırı aktif mesane ve sıkışma tipi idrar kaçırmada kullanılan antimuskarinik ilaçlardan biridir.
Mesanenin depolama dönemindeki istemsiz kasılmalarını azaltmaya yardımcı olabilir.
Ancak diğer antimuskarinik ilaçlarda olduğu gibi;
- ağız kuruluğu,
- kabızlık,
- göz kuruluğu,
- idrar yapmada güçlük
gibi yan etkiler görülebilir.
Özellikle ciddi kabızlığı veya mesane boşaltma problemi bulunan hastalarda ilaç seçimi dikkatle yapılmalıdır.
Tolterodin Nedir?
Tolterodin aşırı aktif mesane tedavisinde kullanılan antimuskarinik ilaçlardan biridir.
Ani sıkışma, sık idrara çıkma ve urgency tipi idrar kaçırmanın azaltılması amacıyla kullanılabilir.
Farklı salınım formları bulunabilir. Uzatılmış salınımlı preparatlar bazı hastalarda yan etkilerin azaltılması ve kullanım kolaylığı açısından tercih edilebilir.
Oksibutinin Nedir?
Oksibutinin aşırı aktif mesane tedavisinde uzun yıllardır kullanılan ilaçlardan biridir.
Etkin olabilmesine rağmen özellikle kısa etkili oral formlarında antikolinerjik yan etkiler belirgin olabilir.
En sık sorunlar arasında;
- ağız kuruluğu,
- göz kuruluğu,
- kabızlık
bulunur.
Özellikle yaşlı hastalarda toplam antikolinerjik ilaç yükü değerlendirilmelidir.
Trospiyum Nedir?
Trospiyum da antimuskarinik grupta yer alan aşırı aktif mesane ilaçlarından biridir.
Diğer antimuskariniklerle benzer şekilde urgency, sık idrara çıkma ve urgency tipi idrar kaçırmayı azaltmak amacıyla kullanılabilir.
Yaşlı veya bilişsel açıdan risk taşıyan kadınlarda antikolinerjik tedavi seçimi özellikle dikkat gerektirir.
Hiçbir antimuskarinik ilacın “herkese en iyi ilaç” olduğu söylenemez.
İdrar Kaçırma İlaçlarının Yan Etkileri Nelerdir?
Aşırı aktif mesane ilaçlarında tedavi başarısı yalnızca ilacın ne kadar etkili olduğuna değil, hastanın ilacı ne kadar iyi tolere ettiğine de bağlıdır.
Antimuskarinik ilaçlarda en sık görülen yan etkiler arasında;
- ağız kuruluğu,
- kabızlık,
- göz kuruluğu,
- bulanık görme,
- idrar yapmada güçlük
bulunabilir.
Özellikle yaşlı hastalarda bilişsel yan etkiler ve toplam antikolinerjik yük de göz önünde bulundurulmalıdır.
İdrar Kaçırma İlaçları Unutkanlık Yapar mı?
Antimuskarinik ilaçların uzun dönem ve yüksek antikolinerjik yükü özellikle ileri yaştaki hastalarda bilişsel fonksiyon açısından dikkat gerektirir.
Bu, bu ilaçların hiçbir yaşlı hastada kullanılmaması gerektiği anlamına gelmez.
Ancak hastanın;
- yaşı,
- unutkanlık veya bilişsel bozukluk öyküsü,
- kullandığı diğer antikolinerjik ilaçlar,
- tedaviden beklenen fayda
birlikte değerlendirilmelidir.
Antimuskarinik İlaçlar Kimlerde Uygun Olmayabilir?
Antimuskarinik ilaçlar bazı klinik durumlarda kullanılmamalı veya dikkatle kullanılmalıdır.
Özellikle;
- dar açılı glokom,
- miyastenia gravis,
- gastrik retansiyon,
- kontrolsüz taşiaritmi,
- belirgin idrar retansiyonu
gibi durumlarda tedavi planı dikkatle yapılmalıdır.
Aşırı Aktif Mesanede Kombinasyon İlaç Tedavisi
Tek bir ilaçla yeterli yanıt alınamayan bazı hastalarda farklı mekanizmalarla çalışan ilaçlar birlikte kullanılabilir.
En bilinen kombinasyonlardan biri beta-3 adrenerjik agonist ile antimuskarinik ilacın birlikte kullanılmasıdır.
Örneğin mirabegron ile solifenasinin birlikte kullanılması bazı hastalarda tek ilaç tedavisine göre daha fazla semptom kontrolü sağlayabilir.
Ancak kombinasyon tedavisinin de yan etkileri vardır.
Antimuskarinik eklenmesiyle ağız kuruluğu ve kabızlık artabilir. Ayrıca özellikle mesane boşaltma problemi bulunan hastalarda idrar retansiyonu açısından dikkatli olmak gerekir.
Bu nedenle ilaç tedavisinde yaklaşım “ilaç işe yaramadı, hemen ikinci ilacı ekleyelim” şeklinde olmamalıdır.
Öncelikle;
- ilacın düzenli kullanılıp kullanılmadığı,
- yeterli süre denenip denenmediği,
- dozun uygun olup olmadığı,
- yan etki gelişip gelişmediği
değerlendirilmelidir.
İdrar Kaçırma İlacı Ne Kadar Sürede Değerlendirilir?
Aşırı aktif mesane ilacı başlanan hastalarda tedavi yanıtının ve yan etkilerin birkaç hafta içerisinde yeniden değerlendirilmesi uygundur.
İlk günlerde kesin sonuca varmak doğru olmayabilir.
Yeterli yanıt alınmıyorsa doz düzenlenebilir, farklı ilaç sınıfına geçilebilir veya uygun hastalarda kombinasyon tedavisi düşünülebilir.
Menopoz Sonrası Vajinal Östrojenin İdrar Kaçırmadaki Yeri
Menopoz sonrasında östrojen eksikliğine bağlı vajinal ve üriner sistem değişiklikleri gelişebilir.
Vajinal kuruluk, yanma, sık idrara çıkma, urgency ve tekrarlayan idrar yolu yakınmaları bu dönemde birlikte bulunabilir.
Vulvovajinal atrofi veya genitoüriner menopoz sendromu bulunan uygun kadınlarda lokal vajinal östrojen tedavisi alt üriner sistem belirtilerinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Lokal vajinal östrojen ile sistemik menopoz hormon tedavisi aynı şey değildir.
İdrar kaçırmanın tedavisi amacıyla sistemik östrojen başlanması uygun bir yaklaşım değildir; bazı veriler sistemik hormon tedavisinin idrar kaçırmayı kötüleştirebileceğini göstermektedir.
Vajinal östrojen kararı özellikle meme kanseri öyküsü gibi özel durumlarda hastaya göre bireyselleştirilmelidir.
Stres Tipi İdrar Kaçırma Nasıl Tedavi Edilir?
Stres tipi idrar kaçırmada temel problem mesanenin aşırı aktif olması değildir.
Problem çoğunlukla üretranın destek sisteminin veya üretral kapanma mekanizmasının karın içi basınç arttığında yeterli direnç oluşturamamasıdır.
Bu nedenle stres tipi idrar kaçırma tedavisinde;
- pelvik taban kas egzersizleri,
- kilo kontrolü,
- uygun hastalarda kontinans pesseri veya vajinal destek cihazları,
- midüretral sling ameliyatları,
- üretral dolgu enjeksiyonları,
- seçilmiş durumlarda diğer anti-inkontinans cerrahileri
değerlendirilebilir.
Stres Tipi İdrar Kaçırmanın İlacı Var mı?
Stres tipi idrar kaçırmada aşırı aktif mesane için kullanılan antimuskarinik veya beta-3 agonist ilaçların temel bir tedavi rolü yoktur.
Duloksetin bazı ülkelerde stres tipi idrar kaçırma tedavisinde kullanılmıştır ve kaçırma ataklarını azaltabilir; ancak yan etkileri nedeniyle her hastada rutin olarak kullanılan bir tedavi değildir.
Bu nedenle stres tipi idrar kaçırmada ilaç tedavisi ile urgency tipi idrar kaçırma ilaçlarının birbirine karıştırılmaması önemlidir.
TVT Ameliyatı Nedir?
TVT (Tension-Free Vaginal Tape), stres tipi idrar kaçırma tedavisinde kullanılan midüretral sling yöntemlerinden biridir.
Temel prensip, üretranın orta bölümünün altına destek sağlayan ince bir sling yerleştirerek öksürme, hapşırma veya efor sırasında üretranın kapanmasına yardımcı olmaktır.
TVT retropubik yoldan uygulanan midüretral sling tekniklerinden biridir.
Bu ameliyat özellikle;
- öksürme ile idrar kaçırma,
- hapşırma ile idrar kaçırma,
- koşma veya sporla idrar kaçırma,
- pelvik taban egzersizlerine rağmen devam eden stres inkontinansı
bulunan uygun kadınlarda değerlendirilebilir.
TVT Sıkışma Tipi İdrar Kaçırmayı Tedavi Eder mi?
TVT'nin temel hedefi stres tipi idrar kaçırmadır.
Yalnızca ani sıkışma ve tuvalete yetişememe yakınması bulunan saf urgency inkontinansında sling ameliyatı temel tedavi değildir.
Mikst inkontinansta ise hangi komponentin baskın olduğu ve hastayı en fazla hangi şikâyetin rahatsız ettiği değerlendirilmelidir.
TOT Ameliyatı Nedir?
TOT (Transobturator Tape) yine üretranın orta bölümünü desteklemeyi amaçlayan midüretral sling yöntemlerinden biridir.
TVT ile temel amaç benzerdir; kullanılan anatomik geçiş yolu farklıdır.
Hangi sling yaklaşımının uygun olduğu hastanın anatomisine, önceki ameliyatlarına, cerrahın değerlendirmesine ve bireysel risklere göre belirlenmelidir.
Bu nedenle “TVT mi daha iyi, TOT mu daha iyi?” sorusunun bütün hastalar için geçerli tek bir cevabı yoktur.
Burch Kolposüspansiyon Nedir?
Burch kolposüspansiyon, stres tipi idrar kaçırma tedavisinde kullanılan cerrahi yöntemlerden biridir.
Bu yöntemde üretra ve mesane boynu çevresindeki vajinal destek dokularının yeniden desteklenmesi amaçlanır.
Midüretral sling yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla günlük kullanım alanı değişmiş olmakla birlikte, bazı seçilmiş hastalarda Burch kolposüspansiyon önemli bir alternatif olabilir.
Özellikle aynı seansta abdominal veya laparoskopik pelvik cerrahi yapılacak hastalarda cerrahi seçenekler hastaya göre birlikte değerlendirilebilir.
Üretral Dolgu Enjeksiyonları Nedir?
Üretral bulking veya üretral dolgu enjeksiyonu, üretranın çevresine hacim sağlayan materyal enjekte edilerek üretral kapanmanın artırılmasını amaçlayan daha az invaziv bir tedavidir.
Özellikle;
- daha büyük ameliyat istemeyen,
- cerrahi riski yüksek olan,
- önceden stres inkontinans cerrahisi uygulanmış,
- seçilmiş sfinkter yetersizliği bulunan
hastalarda düşünülebilir.
Avantajı daha az invaziv olmasıdır. Buna karşılık etkinliği sling cerrahisine göre daha sınırlı olabilir ve zaman içerisinde tekrar enjeksiyon gerekebilir.
Mesane Botoksu Nedir?
Mesane botoksu, ilaç tedavisine rağmen devam eden veya ilaçların yan etkileri nedeniyle tedaviyi sürdüremeyen aşırı aktif mesane hastalarında kullanılabilecek ileri tedavilerden biridir.
OnabotulinumtoxinA mesane kasına belirli noktalardan enjekte edilir.
Amaç mesanenin istemsiz kasılmalarını azaltmak, urgency ve urgency tipi idrar kaçırmayı kontrol altına almaktır.
Bu tedavi stres tipi idrar kaçırmaya yönelik değildir.
Mesane Botoksu Ne Zaman Etki Eder?
Etki genellikle tedaviden sonraki günler veya haftalar içerisinde ortaya çıkar.
Botulinum toksinin etkisi kalıcı değildir ve zaman içerisinde azalır. Bu nedenle semptomlar yeniden başladığında tekrar enjeksiyon gerekebilir.
Mesane Botoksunun Riskleri Nelerdir?
Mesane botoksunun en önemli konularından biri mesanenin kasılma gücünü fazla azaltarak geçici idrar retansiyonuna neden olabilmesidir.
Bazı hastalarda işlem sonrasında mesaneyi geçici süreyle kateter yardımıyla boşaltmak gerekebilir.
Ayrıca idrar yolu enfeksiyonu riski artabilir.
Bu nedenle başlangıçta zaten önemli miktarda rezidüel idrarı bulunan veya tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu yaşayan hastalarda tedavi seçimi dikkatle yapılmalıdır.
Tibial Sinir Stimülasyonu Nedir?
Tibial sinir stimülasyonu aşırı aktif mesane tedavisinde kullanılan nöromodülasyon yöntemlerinden biridir.
Ayak bileği çevresindeki tibial sinir üzerinden sakral sinir ağına dolaylı uyarı verilerek mesane kontrol mekanizmalarının düzenlenmesi amaçlanır.
İlaç tedavisi istemeyen, ilaçları tolere edemeyen veya yeterli cevap alamayan seçilmiş hastalarda düşünülebilir.
Tedavi genellikle tek seanslık değil, belirli aralıklarla tekrarlanan seanslardan oluşur.
Sakral Nöromodülasyon Nedir?
Sakral nöromodülasyon, mesane ve pelvik taban fonksiyonlarını kontrol eden sakral sinirlerin düşük düzeyli elektriksel uyarılarla modüle edilmesine dayanan ileri tedavi yöntemidir.
Özellikle tedaviye dirençli;
- aşırı aktif mesane,
- urgency tipi idrar kaçırma,
- bazı işeme fonksiyon bozuklukları
bulunan seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
Sakral Nöromodülasyon Nasıl Yapılır?
Tedavinin önemli özelliklerinden biri kalıcı sistem yerleştirilmeden önce hastanın yanıtının değerlendirilebilmesidir.
Sakral sinire yakın bölgeye elektrot yerleştirilir ve sinir uyarısına mesane semptomlarının nasıl cevap verdiği değerlendirilir.
Belirgin klinik fayda elde edilen hastalarda kalıcı nöromodülasyon sistemi düşünülebilir.
Sakral Nöromodülasyonun Riskleri Nelerdir?
Nöromodülasyon minimal invaziv bir implant tedavisidir ancak tamamen risksiz değildir.
Olası sorunlar arasında;
- enfeksiyon,
- elektrot yer değiştirmesi,
- uyarıya bağlı rahatsızlık,
- cihaz problemi,
- zaman içerisinde revizyon veya cihaz değişimi gereksinimi
bulunabilir.
Bu nedenle botoks ile nöromodülasyon arasında seçim yapılırken yalnızca başarı oranı değil, hastanın tercihleri ve her tedavinin uzun dönem gereksinimleri de dikkate alınmalıdır.
Mesane Botoksu mu Sakral Nöromodülasyon mu?
Her iki yöntem de tedaviye dirençli urgency tipi idrar kaçırma veya aşırı aktif mesanede kullanılabilir.
Mesane botoksu belirli aralıklarla tekrarlanabilen bir enjeksiyon tedavisidir.
Sakral nöromodülasyon ise implant edilen bir sistem üzerinden sürekli nöromodülasyon sağlar.
Botoksta geçici idrar retansiyonu ve idrar yolu enfeksiyonu; sakral nöromodülasyonda ise cihaz ve elektrotla ilişkili problemler karar verirken dikkate alınır.
Dolayısıyla bütün hastalarda tek bir yöntem üstün değildir.
İdrar Kaçırmada Lazer Tedavisi Etkili midir?
Vajinal lazer uygulamaları zaman zaman idrar kaçırma veya aşırı aktif mesane için pazarlanmaktadır.
Ancak mevcut bilimsel veriler, aşırı aktif mesanenin rutin tedavisi olarak lazer kullanımını güçlü biçimde destekleyecek düzeyde değildir.
Uzun dönem etkinlik ve güvenlik konusunda daha güçlü çalışmalara ihtiyaç vardır.
Bu nedenle standart tedaviler bırakılarak yalnızca lazer uygulamasına yönelmek doğru bir yaklaşım değildir.
Mikst İdrar Kaçırma Nasıl Tedavi Edilir?
Mikst idrar kaçırmada hastada hem stres tipi hem de urgency tipi belirtiler vardır.
Örneğin hasta hem öksürürken kaçırabilir hem de aniden sıkıştığında tuvalete yetişemeyebilir.
Bu nedenle yalnızca bir komponentin tedavi edilmesi bütün şikâyetleri ortadan kaldırmayabilir.
İlk aşamada;
- pelvik taban egzersizleri,
- mesane eğitimi,
- yaşam tarzı düzenlemeleri
uygulanabilir.
Daha sonraki tedavi hastayı en fazla rahatsız eden semptoma göre şekillenir.
Sıkışma Baskın Mikst İdrar Kaçırma
Ani sıkışma ve tuvalete yetişememe hastanın temel problemi ise aşırı aktif mesane tedavileri ön plana çıkar.
Beta-3 agonistler, antimuskarinikler veya uygun hastalarda botoks ve nöromodülasyon değerlendirilebilir.
Stres Baskın Mikst İdrar Kaçırma
Öksürme, hapşırma ve fiziksel aktiviteyle idrar kaçırma baskınsa ve konservatif tedaviye rağmen belirgin şekilde devam ediyorsa midüretral sling cerrahisi değerlendirilebilir.
Ancak ameliyat öncesinde hastaya önemli bir nokta açıklanmalıdır:
Sling ameliyatının temel hedefi stres tipi kaçırmadır; urgency semptomlarının tamamen ortadan kalkacağı garanti edilemez.
Bazı hastalarda ameliyattan sonra urgency de azalabilirken bazılarında ek aşırı aktif mesane tedavisi gerekebilir.
İdrar Kaçırma ile Mesane Sarkması Birlikte Olabilir mi?
Evet. İdrar kaçırma ve pelvik organ prolapsusu aynı hastada sık görülebilir.
Mesane ön vajinal duvara doğru sarktığında buna sistosel denir.
Sistosel mesanenin boşalmasını etkileyebilir ve bazı hastalarda idrar yaptıktan sonra mesanede fazla idrar kalmasına neden olabilir.
Mesane sarkması hakkında ayrıntılı bilgi için Sistosel sayfamızı inceleyebilirsiniz.
İleri Rahim Sarkması İdrar Kaçırmayı Gizleyebilir mi?
Evet.
İleri pelvik organ prolapsusunda üretra kıvrılabilir veya mesane çıkımı mekanik olarak değişebilir.
Bu nedenle hasta günlük yaşamda stres tipi idrar kaçırmıyor gibi görünebilir.
Sarkma muayene sırasında yerine getirildiğinde ise öksürükle idrar kaçağı ortaya çıkabilir.
Bu durum prolapsus ameliyatı planlanırken önemlidir.
Pelvik destek ameliyatları hakkında Askı Ameliyatları sayfamızdan ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.
İzmir'de İdrar Kaçırma Tedavisi
İzmir'de idrar kaçırma tedavisi araştıran kadınlarda ilk basamak doğrudan ameliyat veya ilaç seçmek değil, idrar kaçırmanın tipini doğru belirlemektir.
Öksürme ve hapşırmayla idrar kaçırma stres tipi inkontinansı düşündürürken, aniden sıkışıp tuvalete yetişemeden kaçırma urgency tipi inkontinans veya aşırı aktif mesaneyi düşündürür.
Her iki yakınma birlikte bulunuyorsa mikst idrar kaçırma söz konusu olabilir.
İdrar yaptıktan sonra tam boşalamama, zayıf idrar akımı veya sürekli damlama varsa mesanenin boşaltım fonksiyonu ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle idrar kaçırma değerlendirmesinde;
- şikâyetin ayrıntılı öyküsü,
- jinekolojik ve pelvik taban muayenesi,
- gerekli hastalarda öksürük stres testi,
- idrar tahlili,
- mesanede kalan idrar miktarı,
- pelvik organ prolapsusu
birlikte değerlendirilir.
Doğru tanı konulduktan sonra tedavi Kegel ve mesane eğitiminden ilaçlara, TVT/TOT gibi stres inkontinans ameliyatlarından mesane botoksu veya sakral nöromodülasyona kadar farklı seçeneklerden oluşturulabilir.
Hangi İdrar Kaçırmaya Hangi Tedavi Uygulanır?
| İdrar kaçırma tipi | Ön plandaki tedaviler |
|---|---|
| Stres tipi | Pelvik taban egzersizi, kilo kontrolü, destek cihazları, midüretral sling, seçilmiş hastalarda üretral bulking veya diğer cerrahi seçenekler |
| Sıkışma tipi / Aşırı aktif mesane | Mesane eğitimi, yaşam tarzı düzenlemeleri, beta-3 agonistler, antimuskarinikler, botoks, tibial sinir stimülasyonu, sakral nöromodülasyon |
| Mikst tip | Her iki komponent değerlendirilir; başlangıçta konservatif tedavi, sonra baskın semptoma yönelik tedavi |
| Taşma tipi | Mesanenin neden boşalamadığı araştırılır; tedavi altta yatan nedene yöneliktir |
İdrar Kaçırmada Hangi Durumlarda Daha Ayrıntılı Değerlendirme Gerekir?
İdrar kaçırma çok sık görülse de bazı belirtiler altta yatan başka bir hastalığı düşündürebilir.
Özellikle;
- aniden başlayan yeni idrar kaçırma,
- idrarda kan görülmesi,
- açıklanamayan pelvik ağrı,
- tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları,
- idrar yapamama veya ciddi tam boşaltamama,
- yeni gelişen bacak güçsüzlüğü veya uyuşma,
- ileri pelvik organ prolapsusu
varlığında yalnızca semptomatik idrar kaçırma tedavisi yapılmadan önce altta yatan neden araştırılmalıdır.
İdrar Kaçırma Hakkında Sık Sorulan Sorular
İdrar kaçırma tedavi edilebilir mi?
Evet. İdrar kaçırmanın tipine göre pelvik taban egzersizlerinden ilaç tedavisine, sling ameliyatlarından botoks ve nöromodülasyona kadar birçok tedavi seçeneği vardır.
İdrar kaçırma yaşlanmanın normal sonucu mudur?
Hayır. Yaş ilerledikçe sıklığı artsa da idrar kaçırma “yaşlandım, normal” denilerek kabul edilmesi gereken bir durum değildir.
Öksürünce idrar kaçırmak hangi tiptir?
Öksürme, hapşırma, gülme, koşma veya zıplamayla idrar kaçırma çoğunlukla stres tipi idrar kaçırmayı düşündürür.
Tuvalete yetişemeden idrar kaçırmak neden olur?
Ani ve ertelenmesi zor sıkışma sonrası tuvalete yetişemeden kaçırma sıkışma tipi idrar kaçırma ve aşırı aktif mesane ile uyumlu olabilir.
Hem öksürünce hem sıkışınca idrar kaçırıyorsam ne olur?
Her iki belirti birlikte bulunuyorsa mikst tip idrar kaçırma olabilir. Tedavi baskın ve hastayı en fazla rahatsız eden komponent dikkate alınarak planlanır.
İdrar kaçırmanın ilacı var mı?
Sıkışma tipi idrar kaçırma ve aşırı aktif mesanede beta-3 adrenerjik agonistler ve antimuskarinik ilaçlar kullanılabilir. Stres tipi idrar kaçırmada ise bu ilaçlar temel tedavi değildir.
Mirabegron ne için kullanılır?
Mirabegron aşırı aktif mesane, ani sıkışma, sık idrara çıkma ve urgency tipi idrar kaçırmanın tedavisinde kullanılabilen beta-3 adrenerjik agonist bir ilaçtır.
Solifenasin ne için kullanılır?
Solifenasin aşırı aktif mesane tedavisinde kullanılan antimuskarinik ilaçlardan biridir. Ani sıkışma ve urgency tipi idrar kaçırmayı azaltabilir.
İdrar kaçırma ilaçları ağız kuruluğu yapar mı?
Özellikle antimuskarinik ilaçlarda ağız kuruluğu sık görülen yan etkilerden biridir. Kabızlık ve göz kuruluğu da görülebilir.
İdrar kaçırma ilaçları unutkanlık yapabilir mi?
Antikolinerjik yük özellikle ileri yaşta bilişsel yan etkiler açısından değerlendirilmelidir. Bu nedenle yaşlı veya bilişsel problemi bulunan hastalarda ilaç seçimi daha dikkatli yapılır.
Kegel egzersizi idrar kaçırmayı geçirir mi?
Pelvik taban kas egzersizleri özellikle hafif ve orta stres inkontinansında ve bazı mikst olgularda belirgin fayda sağlayabilir. İleri vakalarda tek başına yeterli olmayabilir.
İdrar kaçırmada ameliyat şart mı?
Hayır. İdrar kaçırmanın tipine ve şiddetine göre birçok hastada konservatif veya medikal tedavi yeterli olabilir.
TVT ameliyatı kime yapılır?
TVT özellikle öksürme, hapşırma ve fiziksel aktiviteyle gelişen stres tipi idrar kaçırmada, konservatif tedaviye rağmen şikâyeti devam eden uygun hastalarda değerlendirilebilir.
TVT aşırı aktif mesaneyi tedavi eder mi?
TVT'nin temel amacı stres tipi idrar kaçırmayı düzeltmektir. Saf urgency veya aşırı aktif mesanenin temel tedavisi değildir.
Mesane botoksu hangi idrar kaçırmada yapılır?
Mesane botoksu özellikle ilaçlara rağmen devam eden veya ilaçları tolere edemeyen urgency tipi idrar kaçırma ve aşırı aktif mesanede kullanılabilir.
Mesane botoksundan sonra sonda gerekir mi?
Çoğu hastada gerekmez ancak botoks mesane kasılmasını fazla azaltırsa geçici idrar retansiyonu gelişebilir ve bir süre kateterizasyon gerekebilir.
Sakral nöromodülasyon kimlere yapılır?
Tedaviye dirençli aşırı aktif mesane ve urgency tipi idrar kaçırması bulunan seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
İdrar kaçıran herkese ürodinami yapılır mı?
Hayır. Tipik ve komplikasyonsuz hastalarda her zaman gerekli değildir. Karmaşık semptomlar, boşaltma güçlüğü, önceki ameliyatlar veya tanı belirsizliği varsa daha fazla yarar sağlayabilir.
Menopozdaki idrar kaçırmada östrojen kullanılır mı?
Genitoüriner menopoz belirtileri ve vajinal atrofi bulunan uygun kadınlarda lokal vajinal östrojen tedaviye yardımcı olabilir. Sistemik hormon tedavisi yalnızca idrar kaçırma tedavisi amacıyla kullanılmaz.
Mesane sarkması idrar kaçırmaya neden olur mu?
Sistosel mesanenin ve üretranın anatomisini değiştirerek idrar kaçırma veya mesaneyi boşaltma sorunlarıyla birlikte görülebilir.
En iyi idrar kaçırma tedavisi hangisidir?
Tek bir “en iyi idrar kaçırma tedavisi” yoktur. En iyi tedavi idrar kaçırmanın tipini doğru belirleyip o mekanizmaya yönelik tedaviyi seçmektir.
İdrar Kaçırma Tedavisinde Temel Yaklaşım
İdrar kaçırma tedavisi hastanın yalnızca “idrar kaçırıyorum” demesine göre belirlenemez.
İlk ve en önemli aşama idrar kaçırmanın hangi tip olduğunu anlamaktır.
Öksürme, hapşırma, gülme veya fiziksel aktiviteyle meydana gelen kaçırma stres tipi idrar kaçırmayı; aniden sıkışıp tuvalete yetişemeden kaçırma ise urgency tipi idrar kaçırmayı veya aşırı aktif mesaneyi düşündürür.
Her ikisi birlikte bulunuyorsa mikst idrar kaçırma söz konusu olabilir.
Mesanenin tam boşalamadığı hastalarda ise taşma tipi idrar kaçırma düşünülmeli ve doğrudan kaçırmayı baskılamaya çalışmak yerine boşaltım probleminin nedeni araştırılmalıdır.
Stres tipi idrar kaçırmada pelvik taban egzersizleri, uygun hastalarda midüretral sling yöntemleri ve diğer destek tedavileri ön plana çıkar.
Sıkışma tipi idrar kaçırmada ise mesane eğitimi, davranışsal değişiklikler, beta-3 adrenerjik agonistler ve antimuskarinik ilaçlar kullanılabilir.
İlaçlara rağmen belirgin semptomları devam eden seçilmiş hastalarda mesane botoksu, tibial sinir stimülasyonu veya sakral nöromodülasyon gibi ileri tedaviler değerlendirilebilir.
İdrar kaçırmaya rahim veya vajinal organ sarkması eşlik ediyorsa yalnızca mesanenin değil pelvik tabanın tamamının değerlendirilmesi gerekir.
Mesane sarkması hakkında ayrıntılı bilgi için Sistosel, arka vajinal duvar desteği ve dışkılama problemleri için Rektosel, pelvik organların yeniden desteklenmesinde kullanılan cerrahiler için ise Askı Ameliyatları sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Özetle: İdrar kaçırmada amaç yalnızca pedi kuru tutmak değildir. Doğru tanı ile stres, urgency, mikst veya boşaltma bozukluğunu birbirinden ayırmak ve hastaya o mekanizmaya yönelik tedaviyi uygulamak gerekir. İyi bir idrar kaçırma tedavisi “her hastaya aynı ilaç” veya “her hastaya aynı ameliyat” yaklaşımı değil, kişiselleştirilmiş pelvik taban ve mesane değerlendirmesidir.